Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 30

Devanagari script

निरोधेन समायुक्ता पीड्यमाना शुचिस्मिता । धनिभार्या निरोधार्ता देवागाराद्बहिर्गता

Transliteration

nirodhena samāyuktā pīḍyamānā śucismitā | dhanibhāryā nirodhārtā devāgārādbahirgatā

Translation

جسمانی رکاوٹ سے گھری ہوئی، درد میں مبتلا، پاکیزہ مسکراہٹ والی دولت مند کی بیوی—اس تنگی سے بے قرار ہو کر—مندر کے احاطے سے باہر نکل گئی۔

Word by Word

• निरोधेन: by restraint; by confinement
• निरोधेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: निरोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• समायुक्ता: endowed/combined (with)
• समायुक्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम्-युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘joined/afflicted with’

• पीड्यमाना: being tormented; being oppressed
• पीड्यमाना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: पीड् (धातु) + यमान (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (कर्मणि/Passive present participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• शुचिस्मिता: with a pure/bright smile
• शुचिस्मिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक) + स्मित (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (शुचि स्मितं यस्याः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• धनि: wealthy man; rich person
• धनि: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासे पूर्वपद

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• निरोधार्ता: distressed by confinement
• निरोधार्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निरोध (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (निरोधेन आर्ता/निरोधात् आर्ता); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• देवागारात्: from the temple
• देवागारात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + आगार (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (देवानाम् आगारम्); नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• बहिः: outside
• बहिः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: बहिः (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (outside)

• गता: went; came out
• गता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Unspecified narrator within Prabhāsakṣetra Māhātmya (contextual narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Purāṇic audience within the frame

Visual Art Cues

Scene: A wealthy woman with a gentle, composed face yet visibly in pain exits the temple boundary at night, holding her abdomen/side, seeking relief away from the crowd and lamps.

Characters & Entities

• Prabhāsa
• Devāgāra (temple)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even ordinary bodily suffering becomes part of a larger sacred narrative when it unfolds in a holy kṣetra, preparing the ground for the revelation of tīrtha-mahātmyas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra (Prabhāsa), introduced through events occurring at/near a devāgāra within the sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed in this verse; it sets a narrative scene connected to later tīrtha/vrata results.