Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 21

Devanagari script

धननामा वणिक्कश्चित्तत्रैव वसते सदा । धनाढ्यः स तु धर्मात्मा सदा धर्मपरायणः

Transliteration

dhananāmā vaṇikkaścittatraiva vasate sadā | dhanāḍhyaḥ sa tu dharmātmā sadā dharmaparāyaṇaḥ

Translation

وہاں دھن نام کا ایک تاجر ہمیشہ رہتا تھا۔ دولت مند ہونے کے باوجود وہ نیک سرشت اور ہمیشہ دھرم کا پابند تھا۔

Word by Word

• धननामा: named ‘Dhana’
• धननामा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धन + नामन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः (धनं नाम यस्य सः) विशेषणम् (वणिक्)

• वणिक्: a merchant
• वणिक्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वणिज्/वणिक् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• कश्चित्: a certain (one)
• कश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् + चित् (सर्वनाम + निपात)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण-निपात (emphatic)

• वसते: dwells, lives
• वसते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (always)

• धनाढ्यः: wealthy
• धनाढ्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धन + आढ्य (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (धनेन आढ्यः/धनस्य आढ्यः) विशेषणम् (सः)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तु: and, indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात

• धर्मात्मा: righteous-souled
• धर्मात्मा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म + आत्मन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः (धर्मः आत्मा यस्य सः)

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक

• धर्मपरायणः: devoted to dharma
• धर्मपरायणः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म + परायण (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (धर्मे परायणः)

Speaker

Unspecified narrator within Prabhāsakṣetra Māhātmya (deductively: Sūta/Lomaharṣaṇa narrating to sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājñī (queen)

Visual Art Cues

Scene: Portrait-like introduction of Dhana the merchant: a prosperous yet modestly composed figure in a sacred city, suggesting inner righteousness over outward opulence.

Characters & Entities

• Dhana (merchant)
• Prabhāsa
• Dharma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Wealth is not condemned; it is sanctified when joined to steadfast dharma and right conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, where the narrative sets the exemplary dharmic life of a resident devotee.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed here; the verse establishes the character of a dharma-oriented householder in the sacred region.