Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

एतत्सर्वमशेषेण दयां कृत्वा जगत्पते । ममाचक्ष्व विरूपाक्ष यद्यहं ते प्रिया हर

Transliteration

etatsarvamaśeṣeṇa dayāṃ kṛtvā jagatpate | mamācakṣva virūpākṣa yadyahaṃ te priyā hara

Translation

اے جہان کے پالک! کرم فرما کر یہ سب کچھ بغیر کسی کمی کے مجھے بتائیے۔ اے وِروپاکش، اے ہَر! اگر میں آپ کو عزیز ہوں تو مجھے اس کی توضیح کیجیے۔

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; निर्देशवाचक सर्वनाम (विशेषण)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण

• अशेषेण: completely, without remainder
• अशेषेण: Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: अशेष (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचनरूपेण अव्ययीभूत (instrumental used adverbially); प्रकारवाचक (in full, without remainder)

• दयाम्: compassion
• दयाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• कृत्वा: having done / showing
• कृत्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय; पूर्वकालिक क्रिया (having done)

• जगत्पते: O Lord of the world
• जगत्पते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: जगत् + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जगतः पतिः)

• मम: of me, my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम

• आचक्ष्व: tell, explain
• आचक्ष्व: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + चक्ष् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• विरूपाक्ष: O Virūpākṣa (odd-eyed one)
• विरूपाक्ष: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विरूप + अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; बहुव्रीहि (विरूपे अक्षिणी यस्य)

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तबोधक (conditional particle)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• ते: your
• ते: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम

• प्रिया: dear, beloved
• प्रिया: Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (स्त्री)

• हर: O Hara (Śiva)
• हर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

Speaker

Devī (Pārvatī) to Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (narrative frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādeva

Visual Art Cues

Scene: Devī appeals to Śiva—Virūpākṣa, Hara—asking him to tell everything completely out of compassion, invoking her dearness to him; intimate devotional dialogue with softened expressions.

Characters & Entities

• Jagatpati (Śiva)
• Virūpākṣa
• Hara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred knowledge is requested with humility and received through divine compassion; devotion opens the way to understanding tīrtha-māhātmya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ongoing context is Prabhāsa-kṣetra; this verse frames the request for its detailed sacred account.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it is a devotional request for complete instruction.