Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 19

Devanagari script

सूर्यं कुन्तीकुमारे च पञ्चनद्यां विभावसुम् । मथुरायां विमलादित्यं संज्ञादित्यं तु संज्ञिके

Transliteration

sūryaṃ kuntīkumāre ca pañcanadyāṃ vibhāvasum | mathurāyāṃ vimalādityaṃ saṃjñādityaṃ tu saṃjñike

Translation

کُنتی کُمار میں وہ ‘سورَیَ’ کے نام سے پوجا جاتا ہے؛ پنچ ندی میں ‘وبھاوَسو’۔ متھرا میں ‘وِمل آدتیہ’؛ اور سنجْنِکا میں ‘سنجْنْیادتیہ’۔

Word by Word

• सूर्यम्: Sūrya (Sun)
• सूर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• कुन्तीकुमारे: in Kuntīkumāra (place)
• कुन्तीकुमारे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुन्ती+कुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः कुन्त्याः कुमारः (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• पञ्चनद्याम्: in Pañcanadī (land of five rivers)
• पञ्चनद्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पञ्च+नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः पञ्च नद्यः यस्यां सा (द्विगु-समासः)

• विभावसुम्: Vibhāvasu (fire/Sun; name)
• विभावसुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विभावसु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः विभा अस्य अस्ति इति (बहुव्रीहिः)

• मथुरायाम्: in Mathurā
• मथुरायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मथुरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• विमलादित्यम्: Vimalāditya
• विमलादित्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमल+आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः विमलः आदित्यः (कर्मधारयः)

• संज्ञादित्यम्: Saṃjñāditya
• संज्ञादित्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संज्ञा+आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः संज्ञायाः आदित्यः/संज्ञा-आदित्यः (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषणार्थक-अव्यय (particle: but/indeed)

• संज्ञिके: in Saṃjñika (place)
• संज्ञिके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संज्ञिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (स्थाननामरूपेण)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Prabhāsakhaṇḍa māhātmya narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kuntīkumāra / Pañcanadī / Mathurā / Saṃjñikā (Sūrya-sthānas)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Four sunrise shrines: (1) Kuntīkumāra with a simple Āditya icon receiving arghya, (2) Pañcanadī confluence with five streams meeting and a fire-like ‘Vibhāvasu’ aura, (3) Mathurā ghāṭa with Yamunā and a radiant ‘Vimalāditya’, (4) Saṃjñikā shrine with Saṃjñā motif—subtle feminine presence near the solar disc.

Characters & Entities

• Sūrya
• Kuntīkumāra
• Pañcanadī
• Vibhāvasu
• Mathurā
• Vimalāditya
• Saṃjñāditya
• Saṃjñikā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The one Sun is revered through many holy manifestations, teaching unity of divinity expressed through sacred geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kuntīkumāra, Pañcanadī, Mathurā, and Saṃjñikā—each presented as a seat of Sūrya’s distinct name and grace.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated here; the emphasis is on recognizing and honoring Sūrya’s named forms at these tīrthas.