Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

तानि वै स्मृतमात्राणि ब्रह्मणा वरवर्णिनि । प्रादुर्भूतानि तत्रैव नद्यास्तीरे सुशोभने

tāni vai smṛtamātrāṇi brahmaṇā varavarṇini | prādurbhūtāni tatraiva nadyāstīre suśobhane

اے خوش رنگ خاتون! برہما نے جیسے ہی انہیں یاد کیا، وہ اسی دم وہیں، دریا کے نہایت حسین کنارے پر ظاہر ہو گئے۔

tānithose (things)
tāni:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
vaiindeed
vai:
Sambandha/Emphasis (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormNipāta (निपात), emphasis/indeed
smṛtamātrāṇimerely remembered
smṛtamātrāṇi:
Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootsmṛta (कृदन्त-प्रातिपदिक) + mātra (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन); Tatpuruṣa ‘smṛta-mātra’ = ‘only remembered/merely by remembrance’
brahmaṇāby Brahmā
brahmaṇā:
Karaṇa/Agent (Instrumental agent/करण-कर्तृ)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Ekavacana (एकवचन)
vara-varṇiniO fair-complexioned one
vara-varṇini:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvara (प्रातिपदिक) + varṇinī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Sambodhana (vocative/सम्बोधन), Ekavacana (एकवचन); karmadhāraya ‘varaḥ varṇaḥ yasyāḥ’
prādurbhūtāniappeared, manifested
prādurbhūtāni:
Kriyā (Predicate as participle/क्रिया)
TypeVerb
Rootprādur-bhū (धातु)
FormKta-participle (क्त), Napumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
FormDeśavyaya (देशवाचक-अव्यय)
evajust, indeed
eva:
Sambandha/Emphasis (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormNipāta (निपात), restriction/emphasis
nadyāḥof the river
nadyāḥ:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootnadī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Ṣaṣṭhī (6th/षष्ठी), Ekavacana (एकवचन)
tīreon the bank
tīre:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Roottīra (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Saptamī (7th/सप्तमी), Ekavacana (एकवचन)
suśobhanevery beautiful
suśobhane:
Adhikaraṇa (Location-qualifier/अधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu-śobhana (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Saptamī (7th/सप्तमी), Ekavacana (एकवचन); karmadhāraya with upasarga su-

Narrator addressing a female listener (varavarṇinī) (frame not explicit)

Tirtha: Puṣkarāṇi (Puṣkara tīrthas)

Type: kund

Listener: A addressed ‘varavarṇinī’ (fair-complexioned lady) within the narrative

Scene: On a radiant riverbank, as Brahmā remembers, luminous lotus-lakes (Puṣkaras) appear instantly—water shimmering, lotuses blooming, divine light suffusing the shore; the narrator addresses a fair lady.

B
Brahmā
R
River bank (nadī-tīra)
P
Puṣkaras (implied)

FAQs

Purāṇic tradition portrays sacred geography as divinely revealed—holy sites arise through divine will and remembrance.

The riverbank setting where the Puṣkara-related manifestations appear—leading into Puṣkarāvartakā’s māhātmya.

No direct rite is prescribed here; it establishes the divine origin of the tīrtha as the basis for later rituals.