Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि ध्रुवेश्वरमहोदयम् । यच्छ्रुत्वा मानवो देवि मुच्यते भवबंधनात्

Transliteration

īśvara uvāca | śṛṇu devi pravakṣyāmi dhruveśvaramahodayam | yacchrutvā mānavo devi mucyate bhavabaṃdhanāt

Translation

ایشور نے فرمایا: سنو اے دیوی! میں دھرویشور کی عظیم مہیمہ بیان کرتا ہوں۔ اسے سن کر، اے دیوی، انسان بھَو کے بندھن، یعنی دنیاوی آواگون سے آزاد ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; संबोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• प्रवक्ष्यामि: I shall tell
• प्रवक्ष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• ध्रुवेश्वरमहोदयम्: the great glory of Dhruveśvara
• ध्रुवेश्वरमहोदयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ध्रुवेश्वर + महोदय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष: ध्रुवेश्वरस्य महोदयम् (great glory/manifestation)

• यत्: which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सम्बन्धसूचक

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having heard)

• मानवः: a man; human
• मानवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; संबोधन, एकवचन

• मुच्यते: is freed
• मुच्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोग (is released)

• भवबंधनात्: from the bondage of worldly existence
• भवबंधनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: भव + बन्धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; तत्पुरुष: भवस्य बन्धनम्

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dhruveśvara (within Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Īśvara) speaks to Devī in a calm, luminous assembly, announcing the glory of Dhruveśvara; the aura suggests a sacred coastal kṣetra with distant temple silhouettes and sea-breeze atmosphere.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Devī
• Dhruveśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hearing the māhātmya of a sacred liṅga in Prabhāsa is itself liberating, breaking the bondage of saṃsāra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, through the forthcoming Dhruveśvara Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śravaṇa (devotional listening) is implied as a practice with stated fruit: liberation from bhava-bandhana.