Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 71

Devanagari script

संसारस्य विमोक्षार्थमिदं लिंगं तु दृश्यताम् । दुर्लभं सर्वलोकानामिदं मोक्षप्रदं परम् । इदं पाशुपतं ज्ञानमस्मिंल्लिंगे प्रतिष्ठितम्

Transliteration

saṃsārasya vimokṣārthamidaṃ liṃgaṃ tu dṛśyatām | durlabhaṃ sarvalokānāmidaṃ mokṣapradaṃ param | idaṃ pāśupataṃ jñānamasmiṃlliṃge pratiṣṭhitam

Translation

دنیاوی بندھن سے رہائی کے لیے اس لِنگ کا درشن کیا جائے۔ یہ سب جہانوں کے لیے نایاب ہے اور برتر ہے—موکش دینے والا۔ پاشوپت گیان اسی لِنگ میں قائم ہے۔

Word by Word

• संसारस्य: of saṃsāra
• संसारस्य: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: संसार (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन — genitive singular

• विमोक्ष-अर्थम्: for liberation
• विमोक्ष-अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: विमोक्ष (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — accusative singular used adverbially (‘for the sake of’); तत्पुरुषः (विमोक्षस्य अर्थः)

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात) — emphasis/contrast

• दृश्यताम्: let (it) be seen
• दृश्यताम्: Kriya (Injunction/विधि-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन — passive/आत्मनेपद-रूप ‘let it be seen’

• दुर्लभम्: rare, hard to obtain
• दुर्लभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — agrees with इदम् (लिङ्गम्)

• सर्व-लोकानाम्: of all worlds/people
• सर्व-लोकानाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन — genitive plural; तत्पुरुषः (सर्वेषां लोकानाम्)

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• मोक्ष-प्रदम्: granting liberation
• मोक्ष-प्रदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — agrees with इदम् (लिङ्गम्); तत्पुरुषः (मोक्षं प्रददाति इति)

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — agrees with इदम्

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• पाशुपतम्: Pāśupata
• पाशुपतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाशुपत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — agrees with ज्ञानम्

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — nominative/accusative singular

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन — locative singular

• लिङ्गे: in the liṅga
• लिङ्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन — locative singular

• प्रतिष्ठितम्: is established
• प्रतिष्ठितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + स्था (धातु) → प्रतिष्ठित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘established’ (predicate)

Speaker

Śiva (inferred; doctrinal claim about Pāśupata-jñāna aligns with Śaiva self-revelation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pāśupateśvara (liṅga) at Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim stands before a radiant liṅga labeled Pāśupateśvara; subtle visual motifs of ‘bondage’ (pāśa) dissolving into light, indicating saṃsāra-vimokṣa through darśana and Pāśupata-jñāna.

Characters & Entities

• Prabhāsa-kṣetra
• Pāśupata (doctrine)
• Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liberation is linked to darśana and devotion to the liṅga, where Śaiva salvific knowledge (Pāśupata-jñāna) is said to reside.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The liṅga shrine within Prabhāsa-kṣetra, presented as rare and mokṣa-giving.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (beholding) of the liṅga is explicitly urged as a means toward release from saṃsāra.