Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 7

Devanagari script

तस्य देवस्य सामीप्ये वने श्रीमुखसंज्ञितम् । लक्ष्मीस्थानं महादेवि सिद्धयोगैस्तु सेवितम्

Transliteration

tasya devasya sāmīpye vane śrīmukhasaṃjñitam | lakṣmīsthānaṃ mahādevi siddhayogaistu sevitam

Translation

اسی دیوتا کے قرب میں ‘شری مُکھ’ نام کا ایک جنگل ہے۔ اے مہادیوی! وہ لکشمی کا آستانہ ہے، جس کی خدمت سِدھ یوگی عقیدت سے کرتے ہیں۔

Word by Word

• तस्य: of that
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• देवस्य: of the god
• देवस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• सामीप्ये: in the vicinity
• सामीप्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सामीप्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• वने: in the forest
• वने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• श्रीमुखसंज्ञितम्: named ‘Śrīmukha’
• श्रीमुखसंज्ञितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमुख + संज्ञित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—श्रीमुख (कर्मधारय/नाम) + संज्ञित (तत्पुरुष: ‘named as’)

• लक्ष्मीस्थानम्: abode of Lakṣmī
• लक्ष्मीस्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—लक्ष्मी-स्थान (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘abode of Lakṣmī’)

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• सिद्धयोगैः: by perfected yogins
• सिद्धयोगैः: Karana (Instrument/Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: सिद्ध + योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—सिद्ध-योग (कर्मधारय: ‘perfected yogins’)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक

• सेवितम्: served/frequented
• सेवितम्: Karma (Predicate complement/कर्म-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सेव् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त, कर्मणि), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘served/frequented’

Speaker

Śiva (addressing Devī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śrīmukha-vana

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī/Devī

Visual Art Cues

Scene: A serene sacred forest labeled Śrīmukha, close to the liṅga; yogins in meditation under ancient trees; a subtle presence of Lakṣmī as auspicious glow—lotus motifs, gentle golden light filtering through leaves.

Characters & Entities

• Śiva
• Devī
• Śrīmukha-vana
• Lakṣmī
• Siddha-yogins
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred landscapes around Śiva are themselves auspicious power-centers, supporting yogic attainment and divine prosperity (Lakṣmī).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śrīmukha-vana, a sanctified forest near the deity’s presence in Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is stated; the verse indicates devotional resort and reverence by siddha-yogins.