Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 57

Devanagari script

ईश्वर उवाच । योगयुक्ता महात्मानो योगे पाशुपते स्थिताः । एते मां च समाराध्य प्रभासक्षेत्रवासिनम् । ईदृशीं सिद्धिमापन्नाः स्वच्छंदगतिचारिणः

Transliteration

īśvara uvāca | yogayuktā mahātmāno yoge pāśupate sthitāḥ | ete māṃ ca samārādhya prabhāsakṣetravāsinam | īdṛśīṃ siddhimāpannāḥ svacchaṃdagaticāriṇaḥ

Translation

ایشور نے فرمایا: “یہ مہان آتما یوگ سے یکت ہیں اور پاشوپت یوگ میں قائم ہیں۔ پربھاس کشترا میں بسنے والے مجھ کو بھلی بھانت پوج کر کے انہوں نے ایسی سدھی پائی ہے کہ اپنی مرضی کے مطابق آزادانہ چلتے پھرتے ہیں۔”

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: īśvara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √vac (वच्)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• योगयुक्ताः: yoga-endowed; united with yoga
• योगयुक्ताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: yoga-yukta (प्रातिपदिक; √yuj (युज्) → युक्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (योग + युक्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त-विशेषण (joined with yoga)

• महात्मानः: great-souled ones
• महात्मानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: mahā-ātman (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महान् + आत्मा); पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन

• योगे: in yoga
• योगे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: yoga (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन

• पाशुपते: Pāśupata (of Paśupati)
• पाशुपते: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pāśupata (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying योगे)

• स्थिताः: abiding; established
• स्थिताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √sthā (स्था) → sthita (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• एते: these
• एते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: etad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• समाराध्य: having propitiated
• समाराध्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: sam-ā-√rādh (राध्)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having duly worshipped/propitiated)

• प्रभास-क्षेत्र-वासिनम्: dwelling in the Prabhāsa sacred field
• प्रभास-क्षेत्र-वासिनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: prabhāsa (प्रातिपदिक) + kṣetra (प्रातिपदिक) + vāsin (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (प्रभासक्षेत्रे वासी); पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying माम्)

• ईदृशीम्: such
• ईदृशीम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: īdṛśī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying सिद्धिम्)

• सिद्धिम्: attainment; perfection
• सिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: siddhi (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• आपन्नाः: have attained
• आपन्नाः: Kriya (Predicative/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: ā-√pad (पद्) → āpanna (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; (प्राप्ताः/attained)

• स्वच्छन्द-गति-चारिणः: moving with free will; roaming at will
• स्वच्छन्द-गति-चारिणः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: svacchanda (प्रातिपदिक) + gati (प्रातिपदिक) + cārin (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (स्वच्छन्दा गतिः यस्य/स्वच्छन्दया गत्या चरन्ति); पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (qualifying एते/महात्मानः)

Speaker

Śiva (Īśvara, Maheśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva speaks as teacher: around him, great yogins—radiant, ash-smeared, serene—are implied as perfected beings who worshipped Prabhāsa-Śiva and gained effortless movement.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Prabhāsa-kṣetra
• Pāśupata-yoga
• Mahātmans/Siddhas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worship of Śiva in Prabhāsa, combined with Pāśupata-yoga, is praised as a direct path to siddhi and spiritual freedom.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where Śiva is described as specially abiding (kṣetravāsin).

What ritualistic prescription is mentioned?

Samārādhana (devotional worship/propitiation) of Śiva in Prabhāsa-kṣetra, grounded in yogic discipline.