Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 51

Devanagari script

आनीतं यत्त्वया नालं तस्मिन्नाले तु सूक्ष्मवत् । प्रविश्य चागताः सर्वे योगैश्वर्यबलेन च

Transliteration

ānītaṃ yattvayā nālaṃ tasminnāle tu sūkṣmavat | praviśya cāgatāḥ sarve yogaiśvaryabalena ca

Translation

جو نلکی کا ڈنٹھل تم لائے تھے، اسی ڈنٹھل میں وہ نہایت لطیف ہو کر داخل ہوئے؛ یوگیانہ اقتدار اور قوت کے زور سے سب وہاں پہنچ گئے۔

Word by Word

• आनीतम्: brought
• आनीतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: ā + nī (नी धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेष्यं—नालम्

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: yusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (करण), एकवचन; सर्वनाम

• नालम्: reed, stalk, tube
• नालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: nāla (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; सर्वनाम

• नाले: in the reed
• नाले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: nāla (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha-Bodhaka (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (but/indeed)

• सूक्ष्मवत्: subtly, as if minute
• सूक्ष्मवत्: Kriya-Visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: sūkṣma-vat (प्रातिपदिक)
• Form: वत्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (adverbial ‘like/subtly’)

• प्रविश्य: having entered
• प्रविश्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: pra + viś (विश् धातु)
• Form: ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्यय (gerund); पूर्वकालिक—‘having entered’

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• आगताः: having come
• आगताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ā + gam (गम् धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि-भावे ‘having come’

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (āgatāḥ)

• योगैश्वर्यबलेन: by the power of yogic lordship
• योगैश्वर्यबलेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: yoga-aiśvarya-bala (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-प्रयोगे तृतीया, एकवचन; समासः—योग + ऐश्वर्य + बल (इतरेतर-द्वन्द्व); करणत्वेन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

Speaker

Śiva (explaining to Nandin)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nandin

Visual Art Cues

Scene: A reed-stalk is shown; sages, having become minute, enter and travel within it by yogic lordship. The visual emphasizes scale contrast: vast spiritual power within a tiny vessel.

Characters & Entities

• Śiva
• Nandin
• Mahārṣis/Siddhas
• Nāla (reed-stalk)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic narratives portray yogic mastery as real and subordinated to divine order, illustrating the vastness of spiritual power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where such siddha-marvels are narrated to magnify the sanctity of the locale.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is an explanatory passage about yogic power (aiśvarya) rather than a rite.