Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 26

Devanagari script

भक्षितो भास्करस्तेन स कुष्ठी जायते नरः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चार्कपत्राणि वर्जयेत्

Transliteration

bhakṣito bhāskarastena sa kuṣṭhī jāyate naraḥ | tasmātsarvaprayatnena cārkapatrāṇi varjayet

Translation

گویا اس نے بھاسکر (سورج) کو ‘کھا لیا’ ہو؛ وہ انسان کوڑھ میں مبتلا ہو جاتا ہے۔ اس لیے ہر ممکن کوشش سے ارک کے پتے ترک کرنے چاہییں۔

Word by Word

• भक्षितः: is eaten
• भक्षितः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भक्ष् (धातु) → भक्षित (कृदन्त/क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘भक्षितः’ = eaten

• भास्करः: the Sun
• भास्करः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तेन: by him
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कुष्ठी: a leper
• कुष्ठी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुष्ठिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘कुष्ठरोगयुक्तः’

• जायते: becomes/is born
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अप्पोजिशन (सः नरः)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मात् (अव्ययवत्)
• Form: अव्ययप्रयोगः; हेत्वर्थे (therefore)

• सर्वप्रयत्नेन: with every effort
• सर्वप्रयत्नेन: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व-प्रयत्न (प्रातिपदिक; सर्व + प्रयत्न)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; उपाय/प्रकारवाचक (with all effort)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• अर्कपत्राणि: arka leaves
• अर्कपत्राणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्क-पत्र (प्रातिपदिक; अर्क + पत्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• वर्जयेत्: should avoid
• वर्जयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वर्ज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; आदेश/विधान (should avoid)

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim at Prabhāsa is cautioned by a priestly guide: arka-leaves are set aside; Bhāskara’s radiance is shown as ‘withdrawn’ from the offender, while the righteous pilgrim offers approved items with reverence.

Characters & Entities

• Bhāskara (Sūrya)
• Arka-patra (arka leaves)
• Kuṣṭha (leprosy)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Disrespecting sacred symbols and local disciplines invites serious consequences; dharma in tīrthas includes restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra’s Arka-sthala context, where the Sun’s presence is treated as especially potent.

What ritualistic prescription is mentioned?

A firm prohibition: avoid arka leaves in any food practice there, with maximum care.