Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Prabhasa Kshetra Mahatmya›Adhyaya 12›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । या संज्ञा सा स्मृता राज्ञी छाया या सा तु निक्षुभा । राजृ दीप्तौ स्मृतो धातू राजा राजति यः सदा

Transliteration

īśvara uvāca | yā saṃjñā sā smṛtā rājñī chāyā yā sā tu nikṣubhā | rājṛ dīptau smṛto dhātū rājā rājati yaḥ sadā

Translation

ایشور نے فرمایا: جو سنجنا ہے وہ ‘راجنی’ کے نام سے یاد کی جاتی ہے، اور جو چھایا ہے وہ ‘نکشبھا’ کہلاتی ہے۔ ‘راج’ دھاتو کا معنی ‘چمکنا’ ہے؛ اس لیے جو ہمیشہ درخشاں رہے وہ ‘راجا’ (بادشاہ) کہلاتا ہے۔

Word by Word
ईश्वरःĪśvara
ईश्वरः:
Karta (Speaker/subject)
TypeNoun
Rootīśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Speech verb)
TypeVerb
Rootvac (धा॒तु)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
याshe who
या:
Karta (Relative subject)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन (relative pronoun)
संज्ञाSaṃjñā
संज्ञा:
Karta (Subject complement)
TypeNoun
Rootsaṃjñā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
साshe
सा:
Karta (Correlative subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन (correlative pronoun)
स्मृताis remembered/known as
स्मृता:
Kriyā (Predicate in passive sense)
TypeVerb
Rootsmṛ (धा॒तु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
राज्ञीqueen
राज्ञी:
Karta (Predicate noun)
TypeNoun
Rootrājñī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘queen’
छायाChāyā (shadow)
छाया:
Karta (Subject complement)
TypeNoun
Rootchāyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
याshe who
या:
Karta (Relative subject)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन (relative pronoun)
साshe
सा:
Karta (Correlative subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
तुindeed / but
तु:
Sambandha-bodhaka (Particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/विरोध (particle)
निक्षुभाNikṣubhā (name/epithet)
निक्षुभा:
Karta (Predicate noun)
TypeNoun
Rootnikṣubhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; दुर्लभ-शब्द (rare; likely name/epithet)
राजृthe root ‘rājṛ’
राजृ:
Viṣaya (Topic/term being defined)
TypeNoun
Rootrājṛ (धातु-नाम; धातुपाठ-रूप)
Formधातुनिर्देश-शब्द; प्रथमा, एकवचन; ‘राजृ’ इति धातुनाम (root-name)
दीप्तौin the sense of shining
दीप्तौ:
Adhikaraṇa (Semantic domain)
TypeNoun
Rootdīpti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (Locative, 7th), एकवचन; अर्थनिर्देशे (in the sense of ‘shining’)
स्मृतःis stated/known
स्मृतः:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Rootsmṛ (धा॒तु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘is stated/remembered’
धातुःa verbal root
धातुः:
Karta (Predicate noun)
TypeNoun
Rootdhātu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
राजाking
राजा:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
राजतिshines / rules
राजति:
Kriyā (Main verb)
TypeVerb
Rootrāj (धा॒तु)
Formलट् (Present); प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
यःwho
यः:
Karta (Relative subject)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन (relative pronoun)
सदाalways
सदा:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootsadā (अव्यय)
Formअव्यय; नित्यत्व-वाचक (always)
Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Īśvara as teacher, seated in serene posture, explaining the meanings of Saṃjñā/Chāyā and the root ‘rāj’; a disciple listens attentively, with a subtle radiance motif around the word ‘rāj’.

Characters & Entities
Ī
Īśvara (Śiva)
S
Saṃjñā
C
Chāyā
R
Rājā
R
Rājñī
N
Nikṣubhā

FAQs

True kingship is linked to inner radiance and dharmic splendor; names are treated as carriers of spiritual meaning.

This teaching occurs within the Prabhāsakṣetra Māhātmya, reinforcing Prabhāsa as a place where divine instruction is revealed.

No ritual is prescribed; the verse is an etymological-dharmic explanation.

←Previous Verse
Next Verse→