Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

तस्या नैरृतदिग्भागे धनुःपञ्चदशे स्थितम् । शंखोदकंनाम कुण्डं सर्वपातकनाशनम्

Transliteration

tasyā nairṛtadigbhāge dhanuḥpañcadaśe sthitam | śaṃkhodakaṃnāma kuṇḍaṃ sarvapātakanāśanam

Translation

اُس دیوی کے نَیرِرت سمت کے حصّے میں پندرہ دھنُو کے فاصلے پر ‘شنکھودک’ نام کا کنڈ ہے، جو ہر طرح کے پاتک (گناہوں) کو مٹا دیتا ہے۔

Word by Word

• तस्याः: of her/of that (f.)
• तस्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सर्वनाम-रूपम्

• नैरृत-दिग्-भागे: in the south-western direction-part
• नैरृत-दिग्-भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नैरृत (विशेषण-प्रातिपदिक) + दिग् (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; समासः—नैरृतायाः दिशः भागः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• धनुः-पञ्चदशे: at fifteen bow-lengths (distance)
• धनुः-पञ्चदशे: Adhikarana (Measure-location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धनुस् (प्रातिपदिक) + पञ्चदश (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; द्विगु-समासः (पञ्चदश धनूंषि = 15 bow-lengths)

• स्थितम्: situated/located
• स्थितम्: Karta-bhava (Predicative/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; विशेषणम् (कुण्डम् इति)

• शंख-उदकम्: Conch-water (name)
• शंख-उदकम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शंख (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; समासः—शंखस्य उदकम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• नाम: named/called
• नाम: Sambandha (Naming marker/नामनिर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: नामन् (अव्यय-प्रयोगः)
• Form: अव्ययम्; नाम-निर्देशार्थक (quotative/name-marker)

• कुण्डम्: a pond/sacred pool
• कुण्डम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• सर्व-पातक-नाशनम्: destroyer of all sins
• सर्व-पातक-नाशनम्: Karta-bhava (Predicative/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पातक (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; समासः—सर्वेषां पातकानां नाशनम् (षष्ठी-तत्पुरुष); विशेषणम् (कुण्डम् इति)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śaṅkhodaka Kuṇḍa

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A small stone-lined pond shimmering like a conch’s interior; pilgrims descending steps; the water glows; a conch emblem carved on the ghat; distant Devī shrine visible in the southwest direction.

Characters & Entities

• Kuṇḍeśvarī Devī
• Śaṅkhodaka Kuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic tīrthas are mapped as living sources of purification; proximity to the Devī-site extends into purifying waters.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śaṅkhodaka Kuṇḍa, a sacred pond near Kuṇḍeśvarī in Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, the kuṇḍa is presented as sin-destroying, indicating the merit of tīrtha-snān (ritual bathing), elaborated in the next verse.