Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 27

Devanagari script

ज्ञात्वा तां लक्ष्मणो नष्टां कोपाविष्टं च राघवम् । स्वयमेव तदा चक्रे ब्राह्मणार्ह प्रतिक्रियाम्

Transliteration

jñātvā tāṃ lakṣmaṇo naṣṭāṃ kopāviṣṭaṃ ca rāghavam | svayameva tadā cakre brāhmaṇārha pratikriyām

Translation

جب اس نے جان لیا کہ وہ گم ہو گئی ہے اور رाघو کو غضب میں ڈوبا دیکھا، تو لکشمن نے خود ہی برہمنوں کے لائق مناسب رسم و آداب اور واجب عمل ادا کیے۔

Word by Word

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• लक्ष्मणः: Lakṣmaṇa
• लक्ष्मणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नष्टाम्: lost/vanished
• नष्टाम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु)
• Form: क्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ताम् इति विशेषणम्

• कोप-आविष्टम्: seized by anger
• कोप-आविष्टम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कोप + आविष्ट (प्रातिपदिक; √विश्)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी/तृतीया-तत्पुरुषभावः (कोपेन आविष्टः = possessed by anger)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• राघवम्: Rāghava (Rāma)
• राघवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Agent emphasis (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: निपात (indeclinable emphatic)

• एव: indeed
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)

• तदा: then
• तदा: Time (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (temporal adverb)

• चक्रे: did/performed
• चक्रे: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• ब्राह्मण-अर्ह: worthy for Brahmins
• ब्राह्मण-अर्ह: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ब्राह्मण + अर्ह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषभावः (ब्राह्मणानाम् अर्हम् = worthy for Brahmins)

• प्रतिक्रियाम्: remedial rite/appropriate act
• प्रतिक्रियाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रतिक्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual; likely Īśvara/Śiva in this adhyāya’s framing)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: At Prabhāsa, Lakṣmaṇa calmly arranges brāhmaṇa honors—seating, water, offerings—while Rāma stands nearby, visibly angered and restless; ritual vessels and piṇḍa materials are prepared.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Rāma (Rāghava)
• Brāhmaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma should be upheld without interruption; when obstacles arise, a responsible person ensures the rite is completed properly.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, as the ritual setting within the māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Brāhmaṇārhā pratikriyā—performing the due services/ritual courtesies owed to brāhmaṇas during śrāddha.