Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

Devanagari script

तं देशं तु समासाद्य सुश्रांतो निषसाद ह । अस्तं गते ततः सूर्ये पर्णान्यास्तीर्य भूतले

Transliteration

taṃ deśaṃ tu samāsādya suśrāṃto niṣasāda ha | astaṃ gate tataḥ sūrye parṇānyāstīrya bhūtale

Translation

اس دیس میں پہنچ کر وہ نہایت تھکے ہوئے بیٹھ گئے؛ پھر جب سورج غروب ہوا تو زمین پر پتے بچھا لیے۔

Word by Word

• तम्: that
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; सर्वनाम

• देशम्: place, region
• देशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपातः/समुच्चय-व्यतिरेकसूचकः (particle: but/indeed)

• समासाद्य: having reached
• समासाद्य: Kriya (Adverbial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया; ‘समासाद्य’ = having reached/approached

• सुश्रान्तः: very tired
• सुश्रान्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु-श्रान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; विशेषणम्

• निषसाद: sat down
• निषसाद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + सद् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• ह: indeed
• ह: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: निपातः (emphatic particle; narrative)

• अस्तम्: setting (to the west)
• अस्तम्: Gati/Karma (Goal/गति-लक्ष्य)
• Type: Noun
• Root: अस्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; ‘अस्तम् गम्’ इति प्रयोगे गत्यर्थ-उपपद

• गते: having gone
• गते: Adhikarana (Locative circumstance/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; ‘सूर्ये गते’ = when the sun had gone

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय/तद्-तसिल्)
• Form: अव्ययम् (ablatival adverb: then/from that)

• सूर्ये: in/when the sun
• सूर्ये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्

• पर्णानि: leaves
• पर्णानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), बहुवचनम्

• आस्तीर्य: having spread
• आस्तीर्य: Kriya (Adverbial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + स्तॄ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया; ‘आस्तीर्य’ = having spread

• भूतले: on the ground
• भूतले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूतल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: Twilight at Prabhāsa: the sun setting over the sea; Rāma weary, seated on the ground; leaf-bedding spread; Sītā and Lakṣmaṇa nearby; sages in the background preparing for evening rites.

Characters & Entities

• Rāma
• Prabhāsa (contextual)
• Sūrya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha narrative highlights humility and endurance—great souls accept hardship while moving through sacred landscapes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ‘region’ is the Prabhāsa-kṣetra introduced in the preceding verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes resting on leaves at sunset as part of the journey narrative.