Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 88

Devanagari script

ततः पितृगृहं गन्तुं कृतबुद्धिर्यशस्विनी । छायामयीमात्मतनुं प्रत्यंगमिव निर्मिताम्

Transliteration

tataḥ pitṛgṛhaṃ gantuṃ kṛtabuddhiryaśasvinī | chāyāmayīmātmatanuṃ pratyaṃgamiva nirmitām

Translation

پھر اس نامور بانو نے باپ کے گھر جانے کا پکا ارادہ کیا؛ اور اپنے ہی وجود سے سایہ مئی بدن تراشا، گویا عضو بہ عضو ایک ہم شکل۔

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/Time)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — ‘ततः’ = तस्मात्/तदनन्तरम् (from there/thereafter)

• पितृगृहं: father’s house
• पितृगृहं: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक) + गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पितुः गृहं)

• गन्तुं: to go
• गन्तुं: Prayojana (Purpose)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (infinitive); गन्तुम् = to go

• कृतबुद्धिः: having made up her mind
• कृतबुद्धिः: Karta (Subject)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ धातु, क्त-प्रत्यय) + बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (कृता बुद्धिः यस्याः) — ‘having resolved/decided’

• यशस्विनी: glorious/famed (woman)
• यशस्विनी: Karta (Subject)
• Type: Adjective
• Root: यशस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• छायामयीम्: shadow-made
• छायामयीम्: Karma (Object)
• Type: Adjective
• Root: छाया (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक/तद्धित ‘मयट्’)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तद्धितान्त/समासयुक्त विशेषणम् — ‘made of shadow’

• आत्मतनुं: her own body/form
• आत्मतनुं: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक) + तनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (आत्मनः तनुः)

• प्रत्यङ्गम्: limb by limb
• प्रत्यङ्गम्: Adverbial (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (उपसर्ग) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — ‘प्रत्यङ्गम्’ = अङ्गान्यनुगुणं/प्रत्यङ्गं (limb by limb, in every part)

• इव: as if/like
• इव: Sambandha (Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय (उपमा-निपात)

• निर्मिताम्: formed/created
• निर्मिताम्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निर्मा (नि+मा धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — ‘constructed/formed’

Speaker

Narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Māhātmya audience

Visual Art Cues

Scene: Saṃjñā, poised to depart, draws forth from her own form a shadow-bodied double, assembled limb-by-limb; the double appears dusky yet divine, mirroring her stance.

Characters & Entities

• Saṃjñā
• Chāyā (shadow-form)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It highlights the Purāṇic theme that divine beings employ extraordinary means while still operating within the bounds of duty and consequence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse occurs within the Prabhāsakṣetra Māhātmya’s narrative setting; the tīrtha frame is Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction appears here.