Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 187

Devanagari script

मेनका सहजन्या च रंभा चाप्सरसां वरा । चतुर्विधपदं तालं त्रिप्रकारं लयत्रयम्

Transliteration

menakā sahajanyā ca raṃbhā cāpsarasāṃ varā | caturvidhapadaṃ tālaṃ triprakāraṃ layatrayam

Translation

مینکا، سہجنیہ اور رَمبھا—اپسراؤں میں برتر—نے چار قسم کے قدموں سے نشان زد تال، تین طرحوں اور تین لَیوں کے ساتھ (اداکاری کی)۔

Word by Word

• मेनका: Menakā
• मेनका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मेनका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; नाम (अप्सराः)

• सहजन्या: Sahajanyā
• सहजन्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहजन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; नाम (अप्सराः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• रंभा: Rambhā
• रंभा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रंभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; नाम (अप्सराः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• अप्सरसाम्: of the apsarases
• अप्सरसाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अप्सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन

• वरा: the best
• वरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; विशेषण—‘श्रेष्ठा’

• चतुर्विध-पदम्: fourfold in measures/steps
• चतुर्विध-पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्विध (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (‘चतुर्विधं पदं यस्य/यत्’)

• तालम्: rhythm/beat (tāla)
• तालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ताल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• त्रि-प्रकारम्: of three kinds
• त्रि-प्रकारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + प्रकार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—द्विगु/तत्पुरुषप्रायः (‘त्रयः प्रकाराः यस्य’)

• लय-त्रयम्: the three tempos (layas)
• लय-त्रयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लय (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—द्विगुः (‘त्रयः लयाः’)

Speaker

Īśvara (Śiva) (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Menakā, Sahajanyā, and Rambhā perform a synchronized dance: fourfold footwork patterns marked on the ground like a yantra, while three laya-streams flow as ribbon-like arcs above them.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Menakā
• Sahajanyā
• Rambhā
• Apsarases
• Ravi (Sūrya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional celebration includes disciplined rhythm and movement; sacred places inspire worship through multiple arts.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, whose māhātmya portrays celestial dance and music as part of its divine atmosphere.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it describes tāla and laya features of the worship-performance.