Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 13

Devanagari script

यश्चानपत्यः पुरुषस्तं समाराधयिष्यति । तस्यान्ववाये देवेशि संततिर्न विनश्यति

Transliteration

yaścānapatyaḥ puruṣastaṃ samārādhayiṣyati | tasyānvavāye deveśi saṃtatirna vinaśyati

Translation

اور جو مرد بے اولاد ہو، اگر وہ اُس کی باقاعدہ عبادت کرے—اے دیویِ دیوان—تو اُس کی نسل میں اولاد کا سلسلہ ہرگز منقطع نہیں ہوتا۔

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• अनपत्यः: childless
• अनपत्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनपत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समासार्थक विशेषण ‘अपत्यं न अस्ति यस्य’ (childless)

• पुरुषः: man/person
• पुरुषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• समाराधयिष्यति: will worship/propitiate
• समाराधयिष्यति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-राध् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• अन्ववाये: in (his) lineage
• अन्ववाये: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्ववाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; ‘वंश/परम्परा’ अर्थे

• देवेशि: O Lady of the gods
• देवेशि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवेशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• संततिः: progeny, continuation of line
• संततिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संतति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• विनश्यति: perishes/is destroyed
• विनश्यति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-नश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pratyūṣeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A childless couple or solitary devotee stands before the liṅga with offerings; behind them, a symbolic ‘line of descendants’ appears as a blessing—small figures or a flowering family tree motif.

Characters & Entities

• Pratyūṣeśvara
• Devī (Pārvatī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion at a sanctified Śiva-sthala is portrayed as capable of restoring dharmic continuity in one’s family line.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra—Pratyūṣeśvara’s shrine.

What ritualistic prescription is mentioned?

Propitiatory worship (samārādhana) of Pratyūṣeśvara, sought especially by those desiring offspring.