Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 17

काणान्कुण्टांश्च कुब्जाश्च दरिद्रान्व्याधितानपि । नावमन्येद्द्विजान्प्राज्ञो मम रूपं यतः स्मृतम्

kāṇānkuṇṭāṃśca kubjāśca daridrānvyādhitānapi | nāvamanyeddvijānprājño mama rūpaṃ yataḥ smṛtam

دانشمند کو چاہیے کہ دِوِجوں کو—خواہ وہ ایک آنکھ والے، معذور، کوہان والے، غریب یا بیمار ہی کیوں نہ ہوں—حقیر نہ جانے؛ کیونکہ وہ میرے ہی روپ کے طور پر یاد کیے گئے ہیں۔

काणान्one-eyed (persons)
काणान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootकाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; विशेषण-प्रयोगः (masculine, accusative plural; used adjectivally)
कुण्टान्lame/crippled (persons)
कुण्टान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootकुण्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (masculine, accusative plural)
and
:
Sambandha/Connector
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
कुब्जान्hunchbacked (persons)
कुब्जान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootकुब्ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (masculine, accusative plural)
and
:
Sambandha/Connector
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
दरिद्रान्poor (persons)
दरिद्रान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootदरिद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (masculine, accusative plural)
व्याधितान्afflicted/sick
व्याधितान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootव्याधित (कृदन्त; व्याध् धातु + क्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतभावे (past passive participle; 'afflicted')
अपिalso, even
अपि:
Sambandha/Connector
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (particle: also/even)
not
:
Negation
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
अवमन्येत्should not despise
अवमन्येत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअव + मन् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; धातु: मन् (to think) उपसर्ग: अव (to despise)
द्विजान्Brahmins / twice-born
द्विजान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (masculine, accusative plural)
प्राज्ञःa wise person
प्राज्ञः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (masculine, nominative singular)
ममmy
मम:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम (genitive singular of 'I')
रूपम्form
रूपम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र कर्मरूपेण (neuter singular; here as object of 'remembered')
यतःbecause
यतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय)
Formहेतु-अव्यय (causal indeclinable: 'because/since')
स्मृतम्is remembered/considered
स्मृतम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगः (past passive participle: 'is remembered')

Śiva

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Pilgrim/householder audience

Scene: A poor or disabled dvija stands at Prabhāsa; the pilgrim bows, and a subtle divine aura overlays the dvija’s form, hinting at the Lord’s presence; nearby, śrāddha items and Somnātha’s sacred landscape appear.

D
Dvija
B
Brāhmaṇa
Ś
Śiva (implied by 'mama rūpam')

FAQs

See divinity beyond outward conditions; contempt toward dvijas is contempt toward the Lord’s own presence.

Prabhāsa Kṣetra, praised as a place where dharma is taught with special force in the Māhātmya.

A behavioral injunction: do not insult dvijas, regardless of their physical or economic condition—especially relevant to Śrāddha hospitality.