Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 73

Devanagari script

दक्षिणांगे स्थितो ब्रह्मा वामांगे मम केशवः । यस्तयोर्द्वेषमाधत्ते स द्वेष्टा मम भामिनि

Transliteration

dakṣiṇāṃge sthito brahmā vāmāṃge mama keśavaḥ | yastayordveṣamādhatte sa dveṣṭā mama bhāmini

Translation

میرے دائیں پہلو میں برہما مقیم ہے اور میرے بائیں پہلو میں کیشو (وشنو) ہے۔ اے محبت بھری محبوبہ، جو ان دونوں کے درمیان عداوت رکھے، وہ دراصل میرا ہی دشمن ہے۔

Word by Word

• दक्षिणाङ्गे: in the right side/limb
• दक्षिणाङ्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; तत्पुरुषः (दक्षिणम् अङ्गम्) अधिकरण

• स्थितः: is situated
• स्थितः: Karta (Predicate adjective/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: क्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ब्रह्मा इत्यस्य विधेय-विशेषणम्

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• वामाङ्गे: in the left side/limb
• वामाङ्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाम (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; तत्पुरुषः (वामम् अङ्गम्) अधिकरण

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/genitive), एकवचन; सर्वनाम

• केशवः: Keśava (Viṣṇu)
• केशवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम

• तयोः: of the two
• तयोः: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/genitive), द्विवचन; ‘of those two’

• द्वेषम्: hatred
• द्वेषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मपद

• आधत्ते: places/harbors
• आधत्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + धा (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• द्वेष्टा: a hater
• द्वेष्टा: Karta (Predicate nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: द्विष् (धातु) → द्वेष्टृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृवाचक (agent noun)

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/genitive), एकवचन

• भामिनि: O lovely lady
• भामिनि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भामिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन

Speaker

Śiva (explicitly ‘My right/left side’ indicates Śiva speaking to Devī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A theophany of the Supreme Lord declaring Brahmā on the right and Keśava on the left, while addressing Devī as ‘bhāminī’; the message condemns hatred between the two as hatred of the One.

Characters & Entities

• Śiva
• Brahmā
• Keśava (Viṣṇu)
• Devī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hatred between devotional paths or deities is condemned; honoring unity is presented as true devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, where Śiva teaches a reconciliatory vision of Brahmā and Viṣṇu within Himself.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is stated; the practical instruction is to avoid sectarian hostility in worship.