Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 34

तस्माच्च द्विगुणं ज्ञेयं निमिषांतं वरानने । निमिषैः पञ्चदशभिः काष्ठा इत्युच्यते बुधैः । त्रिंशद्भिश्चैव काष्ठाभिः कला प्रोक्ता मनीषिभिः

tasmācca dviguṇaṃ jñeyaṃ nimiṣāṃtaṃ varānane | nimiṣaiḥ pañcadaśabhiḥ kāṣṭhā ityucyate budhaiḥ | triṃśadbhiścaiva kāṣṭhābhiḥ kalā proktā manīṣibhiḥ

اے خوش رُو! اس کے دو گنا کو ‘نِمِش’ جانو۔ اہلِ علم کے نزدیک پندرہ نمش ‘کاشٹھا’ کہلاتے ہیں، اور تیس کاشٹھاؤں سے ‘کَلا’ قرار پاتی ہے۔

तस्मात्from that
तस्मात्:
Apādāna (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; 'from that'
and
:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/connector)
द्विगुणम्double
द्विगुणम्:
Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/समानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootद्वि + गुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; विशेषण (द्वौ गुणौ यस्य/द्विगुणम्)
ज्ञेयम्to be known/understood
ज्ञेयम्:
Kriyā-samānādhikaraṇa (Predicative/विधेय)
TypeAdjective
Rootज्ञा (धातु)
Formतव्यत्/यत्-प्रत्ययान्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; 'to be known'
निमिषान्तम्the end of a nimiṣa (i.e., a unit up to that point)
निमिषान्तम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिमिष + अन्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (निमिषस्य अन्तः)
वराननेO fair-faced one
वरानने:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवर + आनन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/8th), एकवचन; कर्मधारय (वरं आननं यस्याः)
निमिषैःby/with nimiṣas
निमिषैः:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनिमिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन
पञ्चदशभिःwith fifteen
पञ्चदशभिः:
Viśeṣaṇa (Numerical qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चदश (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन; संख्याविशेषण
काष्ठाa kāṣṭhā (unit of time)
काष्ठा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाष्ठा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; कालमान-विशेषः
इतिthus
इति:
Vākyārtha-sūcaka (Quotative marker/इत्यर्थ)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (उद्धरण/quotative particle)
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive), आत्मनेपद
बुधैःby the wise
बुधैः:
Karta (Agent in passive/कर्तृ)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन
त्रिंशद्भिःwith thirty
त्रिंशद्भिः:
Viśeṣaṇa (Numerical qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रिंशत् (संख्याप्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन; संख्याविशेषण (काष्ठाभिः)
and
:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/connector)
एवindeed
एव:
Sambandha-bodhaka (Emphasis/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle; emphasis)
काष्ठाभिःby/with kāṣṭhās
काष्ठाभिः:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकाष्ठा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन
कलाa kalā (unit of time)
कला:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; कालमान-विशेषः
प्रोक्ताdeclared
प्रोक्ता:
Karta-samānādhikaraṇa (Predicate participle/समानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्र + वच् (धातु)
Formक्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; 'said/declared'
मनीषिभिःby the sages
मनीषिभिः:
Karta (Agent in passive/कर्तृ)
TypeNoun
Rootमनीषिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन

Unspecified (Prabhāsakṣetramāhātmya narrator addressing ‘varānane’)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Devasenā

Scene: A visual ‘staircase’ of time: truṭi doubling into nimeṣa, then clusters forming kāṣṭhā, then kalā—shown as grouped beads or lotus-petal counts while Skanda explains.

T
Truṭi
N
Nimiṣa
K
Kāṣṭhā
K
Kalā
K
Kāla

FAQs

Sacred texts map time from minute instants upward, framing human life within a vast, ordered cosmic rhythm.

The passage is embedded in Prabhāsa kṣetra’s māhātmya, though it focuses on kāla (time) rather than a local rite.

None; it provides a technical sequence of time-unit conversions.