Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 23

Devanagari script

देव्युवाच । ब्रह्मणो दिनमानं तु मासवर्षसहस्रकम् । तत्सर्वं विस्तराद्ब्रूहि यथायुर्ब्रह्मणः स्मृत म्

Transliteration

devyuvāca | brahmaṇo dinamānaṃ tu māsavarṣasahasrakam | tatsarvaṃ vistarādbrūhi yathāyurbrahmaṇaḥ smṛta m

Translation

دیوی نے کہا: “برہما کے ایک ‘دن’ کی مقدار ہزاروں مہینوں اور برسوں پر مشتمل بتائی جاتی ہے۔ برہما کی عمر جیسا کہ اسمِرتی میں بیان ہے، وہ سب تفصیل سے بیان کیجیے۔”

Word by Word

• देवी: the Goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम

• ब्रह्मणः: of Brahmā
• ब्रह्मणः: Ṣaṣṭhī-sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• दिनमानम्: the measure of a day
• दिनमानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिनमान (प्रातिपदिक: दिन + मान)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; तत्पुरुष (दिनस्य मानम्)

• तु: indeed
• तु: Nipāta (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, विरोध/अन्वय (but/indeed)

• मासवर्षसहस्रकम्: a thousand (in terms of months and years)
• मासवर्षसहस्रकम्: Karma/Viśeṣaṇa (measure-specifier)
• Type: Noun
• Root: मास + वर्ष + सहस्रक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समाहार-द्वन्द्व/तत्पुरुष-प्राय (मास-वर्ष-सम्बद्धं सहस्रकम्)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषण (तत्)

• विस्तरात्: in detail
• विस्तरात्: Kriyāviśeṣaṇa (Manner)
• Type: Noun
• Root: विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (in detail)

• ब्रूहि: tell
• ब्रूहि: Kriyā (Command)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम

• यथा: as / how
• यथा: Sambandha (Clause linker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकार/उपमान/अन्वय (as/how)

• आयुः: lifespan
• आयुः: Karta (Subject of implied 'is')
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• ब्रह्मणः: of Brahmā
• ब्रह्मणः: Ṣaṣṭhī-sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• स्मृतम्: is stated/remembered
• स्मृतम्: Kriyā (Predicative)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय (remembered/declared)

Speaker

Devī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Īśvara

Visual Art Cues

Scene: Devī, seated in reverent inquiry, asks Īśvara to explain Brahmā’s day and lifespan; behind them a schematic cosmos: yuga-wheels, sun-moon, lotus of Brahmā, and the luminous Prabhāsa landscape anchoring the discourse.

Characters & Entities

• Devī
• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma encourages inquiry into cosmic order, linking sacred place-narratives with metaphysical time.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The discussion occurs in the Prabhāsa-kṣetra māhātmya context, framing cosmology within the kṣetra’s greatness.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a doctrinal inquiry about cosmic time and Brahmā’s lifespan.