Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 45

Devanagari script

कानिचिद्योजनार्द्धानि तदर्धार्धानि कानिचित् । निवर्त्तनप्रमाणेन दण्डमानेन कानिचित्

Transliteration

kānicidyojanārddhāni tadardhārdhāni kānicit | nivarttanapramāṇena daṇḍamānena kānicit

Translation

کچھ (مقدّس قطعے) آدھا یوجن ناپ کے ہیں؛ کچھ اس کا بھی آدھا۔ کچھ نِوَرتّن کے پیمانے سے شمار ہوتے ہیں، اور کچھ دَṇḍ (ڈنڈ) کے اندازے سے۔

Word by Word

• कानि: some
• कानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनिश्चित-प्रयोग

• चित्: (enclitic)
• चित्: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: cit (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• योजन-अर्द्धानि: half-yojana (in extent)
• योजन-अर्द्धानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: yojana (प्रातिपदिक) + ardha (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (योजनस्य अर्द्धम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (implicit: उपक्षेत्राणि)

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; 'of that' (refers to yojana/measure)

• अर्ध-अर्धानि: half of that half (a quarter)
• अर्ध-अर्धानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ardha (प्रातिपदिक) + ardha (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (अर्धस्य अर्धम् = quarter); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्

• कानि: some
• कानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• चित्: (enclitic)
• चित्: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: cit (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• निवर्त्तन-प्रमाणेन: by the measure called nivarttana
• निवर्त्तन-प्रमाणेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: nivarttana (प्रातिपदिक) + pramāṇa (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (निवर्त्तनस्य प्रमाणम्); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/हेतु-भाव (instrumental: 'by/according to')

• दण्ड-मानेन: by rod-measure
• दण्ड-मानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: daṇḍa (प्रातिपदिक) + māna (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (दण्डस्य मानम्); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण

• कानि: some
• कानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• चित्: (enclitic)
• चित्: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: cit (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

Speaker

Śiva (deduced from Prabhāsakṣetramāhātmya dialogue address to Devī in nearby verses)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (measured sub-tracts)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim-scribe or sage gestures over a map-like sacred field, marking zones: half-yojana tracts, smaller halves, and plots measured by nivartana and daṇḍa; the landscape is partitioned into luminous segments.

Characters & Entities

• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are described with precise traditional measures, emphasizing that tīrtha-dharma is grounded in an ordered, knowable sacred geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, whose holy sub-sites are being described by their varying extents.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; the verse focuses on the traditional measurement of sacred areas.