Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 43

Devanagari script

कानिचित्पद्मरूपाणि यवाकाराणि कानिचित् । षट्कोणानि त्रिकोणानि दण्डाकाराणि कानिचित्

Transliteration

kānicitpadmarūpāṇi yavākārāṇi kānicit | ṣaṭkoṇāni trikoṇāni daṇḍākārāṇi kānicit

Translation

کچھ کنول کی صورت کے ہیں، کچھ جو کے دانے جیسے؛ کچھ شش گوشہ، کچھ مثلث، اور کچھ ڈنڈے کی مانند شکل رکھتے ہیں۔

Word by Word

• कानि: some
• कानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; अनिश्चित-प्रयोग (some)

• चित्: (enclitic)
• चित्: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: cit (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (enclitic particle with interrogative to mean 'some')

• पद्म-रूपाणि: lotus-shaped
• पद्म-रूपाणि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: padma (प्रातिपदिक) + rūpa (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पद्मस्य रूपम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (implicit: उपक्षेत्राणि)

• यव-आकाराणि: barley-shaped
• यव-आकाराणि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: yava (प्रातिपदिक) + ākāra (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (यवस्य आकारः); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्

• कानि: some
• कानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनिश्चित-प्रयोग

• चित्: (enclitic)
• चित्: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: cit (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• षट्-कोणानि: hexagonal (six-cornered)
• षट्-कोणानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ṣaṭ (संख्या-प्रातिपदिक) + koṇa (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (षट् कोणाः यस्य); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्

• त्रि-कोणानि: triangular (three-cornered)
• त्रि-कोणानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tri (संख्या-प्रातिपदिक) + koṇa (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (त्रयः कोणाः); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्

• दण्ड-आकाराणि: rod-shaped
• दण्ड-आकाराणि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: daṇḍa (प्रातिपदिक) + ākāra (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (दण्डस्य आकारः); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्

• कानि: some
• कानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनिश्चित-प्रयोग

• चित्: (enclitic)
• चित्: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: cit (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Upakṣetras of Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Deveśī (continuation from prior address)

Visual Art Cues

Scene: A stylized aerial view of multiple upakṣetras, each outlined in distinct geometric shapes—lotus, barley-grain oval, hexagon, triangle, and rod—arranged within the Prabhāsa mandala; pilgrims move along the outlines in circumambulation.

Characters & Entities

• Upakṣetra forms (implied)
• Prabhāsa Kṣetra (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha-landscape is portrayed as divinely structured, with meaningful forms that reflect sacred order within the kṣetra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The many upakṣetras within Prabhāsa Kṣetra, described by their distinctive shapes.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is descriptive, supporting pilgrimage mapping and contemplation of the kṣetra’s sacred design.