Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

यस्ययस्यैव यो भागस्तस्मिंस्तीर्थानि यानि वै । तस्यतस्य न संदेहः स स एवेश्वरः स्मृतः

Transliteration

yasyayasyaiva yo bhāgastasmiṃstīrthāni yāni vai | tasyatasya na saṃdehaḥ sa sa eveśvaraḥ smṛtaḥ

Translation

جس جس حصّے پر جو دیوتا حاکم ہو، اسی دائرے میں جو تیرتھ قائم ہوں—اس میں کوئی شک نہیں؛ وہی حاکم قوّت اِیشور ہی کہلاتی ہے۔

Word by Word

• यस्य: of whom/whose
• यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; (सम्बन्धे)

• यस्य: of each
• यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; (पुनरुक्ति: ‘each and every’)

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Emphasis/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात (particle of emphasis)

• यः: which/that (one)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• भागः: portion/region
• भागः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• तीर्थानि: holy places
• तीर्थानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन

• यानि: which
• यानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (तीर्थानि इति विशेषण-संबन्ध)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• तस्य: of that
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• तस्य: of each
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; (पुनरुक्ति: ‘of each’)

• न: no/not
• न: Sambandha (Negation/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• संदेहः: doubt
• संदेहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संदेह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सः: he/that one
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सः: he (same)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (पुनरुक्ति: ‘that very’)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात (emphasis)

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्मृतः: is remembered/called
• स्मृतः: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (इति प्रसिद्धः/कथितः)

Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsa-kṣetra-māhātmya narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (principle of presiding Īśvara over each tīrtha-domain)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A symbolic cosmographic diagram: segmented ‘domains’ (bhāgas) of space/land/water, each with a subtle deity-emblem hovering above, and corresponding tīrtha markers below, all converging into a single radiance labeled Īśvara.

Characters & Entities

• Īśvara
• tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All sacred sites are expressions of the one Lord presiding over each realm of reality; tīrtha and Īśvara are inseparable in essence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sets the doctrinal frame for the tattva-tīrthas of Prabhāsa-kṣetra rather than naming one single tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; it establishes the theological basis for honoring and visiting the tīrthas.