Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

प्रह्लाद उवाच । मा गच्छध्वं सुरनदीं कालिंदीं मा सरस्वतीम् । गच्छध्वं च द्विजश्रेष्ठा गोमत्युदधिसंगमे

Transliteration

prahlāda uvāca | mā gacchadhvaṃ suranadīṃ kāliṃdīṃ mā sarasvatīm | gacchadhvaṃ ca dvijaśreṣṭhā gomatyudadhisaṃgame

Translation

پرہلاد نے کہا: دیوی ندی گنگا کے پاس مت جاؤ، نہ کالِندی (یَمُنا) کے پاس، اور نہ سرسوتی کے پاس۔ اے برہمنوں میں برتر! گومتی اور سمندر کے سنگم کی طرف جاؤ۔

Word by Word

• प्रह्लादः: Prahlāda
• प्रह्लादः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रह्लाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथमपुरुष), एकवचन; परस्मैपदम्

• मा: do not
• मा: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (prohibitive particle, used with imperative/optative)

• गच्छध्वम्: go
• गच्छध्वम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/लोट्), मध्यमपुरुष (2nd person/मध्यमपुरुष), बहुवचन; आत्मनेपदम्

• सुरनदीम्: the river of the gods
• सुरनदीम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुरनदी (प्रातिपदिक) = सुर + नदी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुष-समास (सुराणां नदी)

• कालिन्दीम्: Kālindī (Yamunā)
• कालिन्दीम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कालिन्दी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

• मा: do not
• मा: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (prohibitive particle)

• सरस्वतीम्: Sarasvatī (river)
• सरस्वतीम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

• गच्छध्वम्: go
• गच्छध्वम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/लोट्), मध्यमपुरुष (2nd person/मध्यमपुरुष), बहुवचन; आत्मनेपदम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• द्विजश्रेष्ठाः: O best of the twice-born
• द्विजश्रेष्ठाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विजश्रेष्ठ (प्रातिपदिक) = द्विज + श्रेष्ठ
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति (Vocative/संबोधन), बहुवचन; कर्मधारय-समास

• गोमती: Gomatī (river)
• गोमती: Purvapada (Compound member)
• Type: Noun
• Root: गोमती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; समासे पूर्वपदत्वेन

• उदधिसंगमे: at the confluence with the ocean
• उदधिसंगमे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उदधिसंगम (प्रातिपदिक) = उदधि + संगम
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुष-समास (उदधिना संगमः)

Speaker

Prahlāda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: गोमती-उदधि-संगम (Gomati–Sāgara Saṅgama)

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: dvija-śreṣṭhāḥ (best of brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: Prahlāda addresses assembled brāhmaṇas, redirecting them from Gaṅgā, Yamunā, Sarasvatī toward the Gomati’s estuary at Dvārakā; in the distance the sea meets the river under a luminous sky.

Characters & Entities

• Prahlāda
• Gomati
• Ocean (Udādhi/Sāgara)
• Gaṅgā (implied by suranadī)
• Yamunā (Kāliṇdī)
• Sarasvatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic sacred geography redirects devotion to a specific local tīrtha, declaring it equal or superior in merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Gomati–Ocean confluence (Gomatī-udadhi-saṅgama) in the Dvārakā region.

What ritualistic prescription is mentioned?

A directive to undertake tīrtha-yātrā to the Gomati–Ocean confluence; specific rites follow in subsequent verses.