Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 15

Devanagari script

प्रयागे यत्फलं प्रोक्तं माघ्यां माधवपूजने । स्नानमात्रेण तत्प्रोक्तं चक्र तीर्थे द्विजोत्तमाः

Transliteration

prayāge yatphalaṃ proktaṃ māghyāṃ mādhavapūjane | snānamātreṇa tatproktaṃ cakra tīrthe dvijottamāḥ

Translation

پرَیاگ میں ماہِ ماغھ کے اندر مادھو کی پوجا سے جو ثواب بیان کیا گیا ہے، وہی ثواب، اے افضلِ دِویجوں، چکر تیرتھ میں محض اشنان سے حاصل ہوتا ہے۔

Word by Word

• प्रयागे: at Prayāga
• प्रयागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रयाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• यत्: which
• यत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धबोधक (relative)

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karta/Pratipadyam (Subject/that which is stated)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रोक्तम्: is declared
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicative)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• माघ्याम्: in (the month) Māgha
• माघ्याम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: माघी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; कालवाचक (in the month Māgha)

• माधवपूजने: in the worship of Mādhava (Viṣṇu)
• माधवपूजने: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: माधव (प्रातिपदिक) + पूजन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (माधवस्य पूजनम्); नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• स्नानमात्रेण: by mere bathing
• स्नानमात्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष; नपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तत्: that (same)
• तत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; अन्वयः ‘तत् (फलम्)’

• प्रोक्तम्: is declared
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicative)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• चक्र: Cakra
• चक्र: Sambandha (Compound member)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; (समासपूर्वपद-रूपेण)

• तीर्थे: at the sacred ford/place
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘चक्रतीर्थे’ इत्यर्थः (पदच्छेदेन लिखितम्)

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; संबोधनार्थे प्रयोगः

Speaker

Deductive (Dvārakā Māhātmya narrator within Prabhāsa Khaṇḍa; traditionally Sūta speaking in Purāṇic frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakra-tīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Dvijottamāḥ (best of the twice-born)

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims at dawn bathe in a sacred waterbody named Cakra-tīrtha; a subtle vision of Viṣṇu’s Sudarśana-cakra sanctifies the waters, equating the merit to Māgha worship at Prayāga.

Characters & Entities

• Prayāga
• Māgha (month)
• Mādhava (Viṣṇu)
• Cakra-tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places and sacred times both magnify worship; Dvārakā’s Cakratīrtha is praised as matching the highest seasonal merits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakra-tīrtha at Dvārakā, with comparison to Prayāga’s famed Māgha observances.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) at Cakra-tīrtha is highlighted as yielding the same fruit as Mādhava worship in Māgha at Prayāga.