Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 15

Devanagari script

ये च रौरवसंस्था हि ये च कीटत्वमागताः । गोमतीनीरदानेन मुक्तिं यांति न संशयः

Transliteration

ye ca rauravasaṃsthā hi ye ca kīṭatvamāgatāḥ | gomatīnīradānena muktiṃ yāṃti na saṃśayaḥ

Translation

جو لوگ رَورَو نرک میں پڑے ہوں اور جو کیڑے کی حالت کو پہنچ گئے ہوں—گومتی کے جل دان سے وہ نجات (مُکتی) پا لیتے ہیں؛ اس میں کوئی شک نہیں۔

Word by Word

• ये: those who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/nominative), बहुवचन; सम्बन्धसूचक-यत् (relative)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम्

• रौरवसंस्थाः: situated in Raurava (hell)
• रौरवसंस्थाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रौरव+संस्था (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/nominative), बहुवचन; तत्पुरुषः: रौरवे संस्थाः (rौरव-नरके स्थिताः)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निश्चय/हेतुबोधक-अव्ययम् (emphatic particle)

• ये: those who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/nominative), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम्

• कीटत्वम्: the state of being a worm/insect
• कीटत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कीटत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/accusative), एकवचन; भाववाचक-त्व प्रत्ययान्त

• आगताः: having come to / become
• आगताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ+गम् (धातु) → आगत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/nominative), बहुवचन; ये इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• गोमतीनीरदानेन: by the gift of Gomati’s water
• गोमतीनीरदानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गोमती+नीर+दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3/instrumental), एकवचन; तत्पुरुषः: गोमत्याः नीरस्य दानम्

• मुक्तिम्: liberation
• मुक्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/accusative), एकवचन

• यान्ति: attain/go to
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• न: no/not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधवाचक-अव्ययम् (negation)

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/nominative), एकवचन; न संशयः = नास्ति संशयः (elliptic)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gomatī (Dvārakā)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A ritual offering of river water is shown as radiating light that reaches shadowy realms—Raurava hell and lowly worm-state—lifting beings upward toward release.

Characters & Entities

• Gomatī (river)
• Raurava (naraka)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-water offered with dharmic intent has extraordinary purifying power, extending compassion even to the severely fallen.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Gomatī river at Dvārakā, praised as a liberating tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Gomatī-nīra-dāna—offering/donating the sacred water (commonly as tarpana/udaka offerings for the departed).