Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 34

Devanagari script

तामेव चार्घ्यं दत्त्वा ते योगींद्रा ईडिरे हरिम् । परं पुरुषसूक्तेन पुरुषं शेषशायिनम्

Transliteration

tāmeva cārghyaṃ dattvā te yogīṃdrā īḍire harim | paraṃ puruṣasūktena puruṣaṃ śeṣaśāyinam

Translation

اسی آب کو ارغیہ کے طور پر نذر کر کے اُن یوگیندروں نے پُرُش سوکت کے ذریعے ہری کی ستوتی کی—اُس پرم پُرُش کی جو شیش پر شایِن ہے۔

Word by Word

• ताम्: her/that (river)
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• एव: indeed, only
• एव: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: eva (अव्यय)
• Form: निपात (restrictive particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक (conjunction)

• अर्घ्यम्: arghya-offering (honorary water)
• अर्घ्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: arghya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• दत्त्वा: having offered
• दत्त्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: dā (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having given’

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• योगीन्द्राः: lords among yogis
• योगीन्द्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yogin + indra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः (तत्पुरुष) ‘योगिनाम् इन्द्राः’

• ईडिरे: praised, worshipped
• ईडिरे: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: īḍ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद

• हरिम्: Hari (Viṣṇu)
• हरिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: hari (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: para (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• पुरुषसूक्तेन: with the Puruṣa-sūkta hymn
• पुरुषसूक्तेन: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: puruṣa + sūkta (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; समासः (तत्पुरुष) ‘पुरुषस्य सूक्तम्’

• पुरुषम्: the Person (Puruṣa)
• पुरुषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: puruṣa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• शेषशायिनम्: reclining on Śeṣa
• शेषशायिनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śeṣa + śāyin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः (तत्पुरुष) ‘शेषे शयते’

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration within Dvārakā Māhātmya; specific speaker not explicit in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gomatī (Dvārakā)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Great yogins on the riverbank lift conch-shaped hands offering arghya with Gomatī water; they chant the Puruṣa Sūkta toward a visionary Śeṣaśāyī Hari, the cosmic Person.

Characters & Entities

• Hari
• Puruṣa Sūkta
• Śeṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-worship culminates in honoring Viṣṇu through both ritual (arghya) and Vedic praise (Puruṣa Sūkta).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Dvārakā sacred waters/tīrtha being used for arghya within the Dvārakā Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offering arghya (a respectful water-offering) and recitation of the Puruṣa Sūkta.