Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 101

Devanagari script

चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा गोमत्यां रुक्मिणीह्रदे । दृष्ट्वा कृष्णमुखं रम्यं कुलानां तारयेच्छतम्

Transliteration

cakratīrthe naraḥ snātvā gomatyāṃ rukmiṇīhrade | dṛṣṭvā kṛṣṇamukhaṃ ramyaṃ kulānāṃ tārayecchatam

Translation

چکراتیرتھ میں غسل کرکے—گومتی کے کنارے رُکمِنی کے ہرد میں—اگر کوئی شخص شری کرشن کے دلکش چہرے کا درشن کر لے تو وہ اپنے کُلن کی سو پشتوں کو تار سکتا ہے۔

Word by Word

• चक्र-तीर्थे: at Cakra-tirtha
• चक्र-तीर्थे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• नरः: a man
• नरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); पूर्वक्रिया

• गोमत्याम्: in Gomati
• गोमत्याम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गोमती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• रुक्मिणी-ह्रदे: in the lake of Rukmini
• रुक्मिणी-ह्रदे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रुक्मिणी (प्रातिपदिक) + ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वक्रिया

• कृष्ण-मुखम्: Krishna’s face
• कृष्ण-मुखम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• रम्यम्: beautiful
• रम्यम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (मुखम् इति)

• कुलानाम्: of (his) families/lineages
• कुलानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• तारयेत्: would deliver / should ferry across
• तारयेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तॄ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; संख्यावाचक (numeral)

Speaker

Sūta (deduced: Prabhāsa Khaṇḍa narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakratīrtha (Gomati) and Rukmiṇī-hrada

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage-inquirer (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim emerges from the Gomati at Cakratīrtha, water dripping, hands folded; nearby the serene Rukmiṇī-hrada glints. In the distance, the temple doorway frames the radiant, smiling face of Kṛṣṇa, drawing the gaze; faint ancestral silhouettes rise upward, symbolizing kula-tāraṇa.

Characters & Entities

• Cakratīrtha
• Gomatī
• Rukmiṇī-hrada
• Kṛṣṇa
• Rukmiṇī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dvārakā tirtha-bathing combined with Kṛṣṇa-darśana is depicted as saving not only the pilgrim but also their lineage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakratīrtha on the Gomati, specifically Rukmiṇī-hrada (Rukmiṇī’s lake) in the Dvārakā sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna at Cakratīrtha/Rukmiṇī-hrada on the Gomati, followed by Kṛṣṇa-darśana.