Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 33

Devanagari script

रोपयेत्पालयेद्यो वै सूर्य्यवृक्षं नरोत्तमः । सप्तकल्पं वसेत्सोऽत्र समीपे भास्करस्य हि

Transliteration

ropayetpālayedyo vai sūryyavṛkṣaṃ narottamaḥ | saptakalpaṃ vasetso'tra samīpe bhāskarasya hi

Translation

انسانوں میں افضل وہ ہے جو سورج کے مقدس درخت کو لگاتا اور اس کی پرورش کرتا ہے؛ وہ یہاں سات کَلپ تک یقیناً بھاسکر (سورج دیو) کے قرب میں رہتا ہے۔

Word by Word

• रोपयेत्: should plant
• रोपयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रुह् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच् (causative) ‘रोपयति’ = to plant

• पालयेत्: should protect/maintain
• पालयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पाल् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis)

• सूर्य्यवृक्षम्: Sun’s tree (sacred tree)
• सूर्य्यवृक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सूर्य-वृक्ष (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; तत्पुरुषः (सूर्यस्य वृक्षः)

• नरोत्तमः: the best of men
• नरोत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर-उत्तम (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारयः (उत्तमः नरः)

• सप्तकल्पम्: for seven kalpas
• सप्तकल्पम्: Kala-adhikarana (Duration/काल)
• Type: Noun
• Root: सप्त-कल्प (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; द्विगुः (सप्त कल्पाः = सप्तकल्पम्)

• वसेत्: would dwell
• वसेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक-अव्यय, adverb of place)

• समीपे: near
• समीपे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: समीप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• भास्करस्य: of Bhāskara (the Sun)
• भास्करस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Reason/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (reason/emphasis)

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sūrya-vṛkṣa-sthāna in Dvārakā/Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A noble pilgrim plants a sapling in a sunlit grove and waters it; Bhāskara appears above in a radiant aura, indicating the devotee’s future dwelling near the Sun for seven kalpas.

Characters & Entities

• Sūrya
• Bhāskara
• Sūryavṛkṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Nurturing sacred trees is a powerful dharmic act that grants enduring spiritual reward and divine proximity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā and its sanctified religious ecology and observances within the Dvārakā-māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Plant and protect a tree sacred to Sūrya (sūryavṛkṣa) as a meritorious vow-like act.