Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 44

Devanagari script

दिनेनैकेन गोमत्यां चक्रतीर्थे कलौ युगे । त्रैलोक्यसंभवैस्तीर्थैः स्नातो भवति मानवः

Transliteration

dinenaikena gomatyāṃ cakratīrthe kalau yuge | trailokyasaṃbhavaistīrthaiḥ snāto bhavati mānavaḥ

Translation

کلی یگ میں گوماتی کے چکرتیرتھ پر صرف ایک دن گزارنے سے انسان ایسا ہو جاتا ہے گویا تینوں لوکوں کے سب تیرتھوں میں اس نے اسنان کر لیا ہو۔

Word by Word

• दिनेन: by (within) a day
• दिनेन: Karaṇa (Measure/means)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• एकेन: one/single
• एकेन: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (दिनेन)

• गोमत्याम्: in Gomati
• गोमत्याम्: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Noun
• Root: गोमती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• चक्रतीर्थे: at Cakra-tīrtha
• चक्रतीर्थे: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Noun
• Root: चक्र + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः

• कलौ: in Kali
• कलौ: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• युगे: in the age
• युगे: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• त्रैलोक्यसंभवैः: arising from the three worlds
• त्रैलोक्यसंभवैः: Viśeṣaṇa (Qualifier of तीर्थैः)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्य + सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः तत्पुरुषः (त्रैलोक्यात् सम्भवः)

• तीर्थैः: with holy waters/holy places (as means)
• तीर्थैः: Karaṇa (Instrument/means)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• स्नातः: bathed
• स्नातः: Karta (Predicate nominative)
• Type: Adjective
• Root: स्ना (धातु) → स्नात (क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि-प्रयोगः (one who has bathed)

• भवति: becomes/is
• भवति: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मानवः: a human (person)
• मानवः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Viṣṇu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakratīrtha (Gomatī)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims spend a full day at Cakratīrtha: dawn bath in the Gomatī, midday worship, evening lamps; the waters shimmer as if containing countless tīrthas.

Characters & Entities

• Gomatī
• Cakratīrtha
• Kali Yuga
• Trailokya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kali-yuga grace is emphasized: a short, sincere tīrtha-stay can yield vast pilgrimage merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakratīrtha on the Gomati, within the Dvārakā region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Spending (even) one day and performing snāna at Cakratīrtha on the Gomati.