Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16

Devanagari script

वाराणसी पूरैशान्यामवन्ती पूर्वदिक्स्थिता । आग्नेय्यां दिशि कांती च दक्षिणे मथुरा स्थिता

Transliteration

vārāṇasī pūraiśānyāmavantī pūrvadiksthitā | āgneyyāṃ diśi kāṃtī ca dakṣiṇe mathurā sthitā

Translation

شمال مشرقی گوشے میں وارانسی ہے؛ مشرقی سمت میں اونتی قائم ہے؛ جنوب مشرق میں کانتی ہے، اور جنوب میں متھرا واقع ہے۔

Word by Word

• वाराणसी: Varanasi
• वाराणसी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), एकवचन (sg.)

• पूर्-ऐशान्याम्: in the northeastern (quarter)
• पूर्-ऐशान्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्/पूर्व (प्रातिपदिक) + ऐशानी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), सप्तमी विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन (sg.); तत्पुरुषः (पूर्वायां ऐशान्याम्)

• अवन्ती: Avanti (Ujjayini)
• अवन्ती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अवन्ती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), एकवचन (sg.)

• पूर्व-दिक्-स्थिता: situated in the eastern direction
• पूर्व-दिक्-स्थिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक) + दिक् (प्रातिपदिक) + स्थित (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (sg.); क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘स्थित’; तत्पुरुषः (पूर्वदिशि स्थिता)

• आग्नेय्याम्: in the southeast
• आग्नेय्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आग्नेयी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), सप्तमी विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन (sg.)

• दिशि: in the direction
• दिशि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), सप्तमी विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन (sg.)

• कान्ती: Kanti (place-name)
• कान्ती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कान्ती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), एकवचन (sg.)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• दक्षिणे: in the south
• दक्षिणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन (sg.) (दक्षिणे दिशि)

• मथुरा: Mathura
• मथुरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मथुरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), एकवचन (sg.)

• स्थिता: is situated
• स्थिता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) ‘स्थिता’; स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति, एकवचन; वाक्ये विधेयवत् (copular sense)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the assembled sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vārāṇasī / Avantī / Kāntī / Mathurā (directional kṣetras)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A directional mandala with labeled quarters: NE—Vārāṇasī with Gaṅgā ghāṭs; E—Avantī with Mahākāla temple silhouette; SE—Kāntī as a radiant shrine-city; S—Mathurā with Yamunā and Kṛṣṇa motifs.

Characters & Entities

• Vārāṇasī (Kāśī)
• Avantī (Ujjayinī)
• Kāntī
• Mathurā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa frames India’s tīrthas as a divinely ordered mandala—directions themselves become sacred through renowned kṣetras.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse lists major kṣetras—Kāśī (Vārāṇasī), Avantī (Ujjain), and Mathurā—within a directional sacred map.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the focus is on locating famed pilgrimage centers by direction.