Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 17

Devanagari script

पश्येमान्सागरान्सप्त पतितस्तांब पादयोः । पश्यारण्यानि सर्वाणि नैमिषं प्रणतं पुरः

Transliteration

paśyemānsāgarānsapta patitastāṃba pādayoḥ | paśyāraṇyāni sarvāṇi naimiṣaṃ praṇataṃ puraḥ

Translation

“دیکھو ساتوں سمندر—عقیدت سے تمہارے کنول جیسے قدموں پر گرے ہوئے ہیں۔ دیکھو سب مقدّس جنگل بھی؛ اور نَیمِش کو دیکھو جو تمہارے سامنے سرنگوں ہے۔”

Word by Word

• पश्य: see
• पश्य: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इमान्: these
• इमान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन; विशेषणम् (सागरान्)

• सागरान्: oceans
• सागरान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन

• सप्त: seven
• सप्त: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्त (संख्या-अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक, अव्ययवत्; अत्र द्वितीया-बहुवचनार्थे विशेषणम् (सागरान्)

• पतितः: fallen
• पतितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विधेय-भावः (he/it has fallen)

• ताम्ब: O Tāmb(a)
• ताम्ब: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ताम्ब (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; संबोधन (हे ताम्ब)

• पादयोः: at/of (your) two feet
• पादयोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), द्विवचन

• पश्य: see
• पश्य: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: लोट्, मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अरण्यानि: forests
• अरण्यानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन

• सर्वाणि: all
• सर्वाणि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन; विशेषणम् (अरण्यानि)

• नैमिषम्: Naimiṣa (forest/field)
• नैमिषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नैमिष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• प्रणतम्: bowed down
• प्रणतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√नम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम् (नैमिषम्)

• पुरः: in front
• पुरः: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरः (अव्यय)
• Form: अव्यय, स्थानवाचक-क्रियाविशेषण (adverb of place: in front)

Speaker

Prahlāda (narrated as part of the Dvārakā Māhātmya dialogue)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (with Naimiṣa referenced)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvārakā personified (addressed as ‘tāṃba’ in the given text; vocative to the feminine addressee)

Visual Art Cues

Scene: A visionary tableau: seven oceans personified as mighty beings prostrating at Dvārakā’s lotus-feet; sacred forests appear as green-clad deities; Naimiṣa stands bowed in front, hands folded.

Characters & Entities

• Saptasāgara (Seven Oceans)
• Naimiṣāraṇya
• Dvārakā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dvārakā is praised as so spiritually sovereign that even cosmic and pan-Indian tīrthas are depicted as reverently bowing before it.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā is the central glorified sthala; Naimiṣa is mentioned as a renowned sacred field paying homage.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed in this verse; the emphasis is on darśana (beholding) and reverent recognition of Dvārakā’s greatness.