Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 46

Devanagari script

देवविश्वद्रुहो यत्र दग्ध्वा पातकमद्भुतम् । लोकत्रयवधाज्जातं विराजतेऽर्कवत्सदा

Transliteration

devaviśvadruho yatra dagdhvā pātakamadbhutam | lokatrayavadhājjātaṃ virājate'rkavatsadā

Translation

وہاں دیوتاؤں سے عداوت اور تینوں لوکوں کو نقصان پہنچانے والی ہنسا سے پیدا ہونے والا حیرت انگیز پاتک جل کر مٹ جاتا ہے؛ اور وہ مقدس دھام ہمیشہ سورج کی طرح روشن رہتا ہے۔

Word by Word

• देवविश्वद्रुहः: one hostile to gods and the world
• देवविश्वद्रुहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + विश्व (प्रातिपदिक) + द्रुह् (धातु) → द्रुह (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः (देवानां विश्वस्य च द्रुहः = ‘betrayer/hostile to gods and the world’)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa (Location marker/अधिकरण-सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (where)

• दग्ध्वा: having burned
• दग्ध्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (Gerund/Absolutive): ‘having burned’

• पातकम्: sin, crime
• पातकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पातक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्

• अद्भुतम्: wonderful, extraordinary
• अद्भुतम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अद्भुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (पातकम् इति)

• लोकत्रयवधात्: from the slaughter of the three worlds
• लोकत्रयवधात्: Apādāna (Source/Cause/अपादान)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक) + वध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (5th/Ablative), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (लोकत्रयस्य वधः)

• जातम्: born, arisen
• जातम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; पातकम् इत्यस्य विशेषणम्

• विराजते: shines, is splendid
• विराजते: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-राज् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• अर्कवत्: like the sun
• अर्कवत्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial comparison/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अर्क (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
• Form: उपमा-वाचक-अव्ययम् (indeclinable in -वत्: like the sun)

• सदा: always
• सदा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (always)

Speaker

Prahlāda (contextual narrator within the Dvārakā Māhātmya passage)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā-kṣetra (with Gomatī tīrtha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A blazing sun-disc above Dvārakā; beneath it, shadowy figures representing ‘deva-droha’ and ‘tri-loka-vadha’ dissolve into light as they step into the kṣetra; the city and river gleam with golden-white radiance.

Characters & Entities

• Dvārakā (implied)
• the three worlds (lokatraya)
• Sun (Arka)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A supreme tīrtha has the power to burn even grave, world-harming sins, emphasizing repentance, pilgrimage, and divine grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse praises the radiance and purifying power of Dvārakā (within the Dvārakā Māhātmya context).

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is stated here; the focus is on the tīrtha’s inherent power to destroy sin through contact/approach.