Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 55

Devanagari script

रुक्मिणीसहितं देवं शंखोद्धारे च शंखिनम् । पिंडारके चतुर्बाहुं दृष्ट्वाऽन्यैः किं करिष्यति

Transliteration

rukmiṇīsahitaṃ devaṃ śaṃkhoddhāre ca śaṃkhinam | piṃḍārake caturbāhuṃ dṛṣṭvā'nyaiḥ kiṃ kariṣyati

Translation

رُکمِنی سمیت پروردگار کے درشن کر لیے؛ اور شَنکھودھار میں شَنکھ دھاری کو؛ اور پِنڈارک میں چتُربھُج کو دیکھ لیا—پھر کسی اور تپسیا یا تیرتھ کی کیا حاجت رہ جاتی ہے؟

Word by Word

• रुक्मिणी-सहितम्: accompanied by Rukmiṇī
• रुक्मिणी-सहितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रुक्मिणी (प्रातिपदिक) + सहित (कृदन्त, √सह धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘रुक्मिण्या सहितम्’ इति तृतीया-तत्पुरुषः; विशेषणम्

• देवम्: the god (Lord)
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• शंख-उद्धारे: at Śaṅkhoddhāra (place/event of lifting the conch)
• शंख-उद्धारे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शंख (प्रातिपदिक) + उद्धार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘शंखस्य उद्धारः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः; अधिकरणम् (स्थान/प्रसङ्ग)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• शंखिनम्: the conch-bearer
• शंखिनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शंखिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेष्य (देवम्)

• पिंडारके: at Piṇḍāraka
• पिंडारके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पिंडारक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरणम्

• चतुर्बाहुम्: four-armed
• चतुर्बाहुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (संख्या/प्रातिपदिक) + बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः; विशेषणम् (देवम्/शंखिनम्)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), ‘having seen’

• अन्यैः: by others
• अन्यैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; करण/सहकारि-निर्देशः

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक-सर्वनाम

• करिष्यति: will do
• करिष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Sūta (deduced from Prabhāsa-khaṇḍa māhātmya narration context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā–Śaṅkhoddhāra–Piṇḍāraka circuit

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim completes a three-stop circuit: first Kṛṣṇa with Rukmiṇī, then Śaṅkhoddhāra where the conch-bearing Lord is prominent, then Piṇḍāraka where the four-armed form shines; the pilgrim’s face shows contented completion.

Characters & Entities

• Rukmiṇī
• Kṛṣṇa (implied)
• Śaṅkhoddhāra
• Piṇḍāraka
• Śaṅkhin (conch-bearer)
• Caturbāhu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Direct darśana of the Lord in His sacred geography is portrayed as the pinnacle that renders other pursuits secondary.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śaṅkhoddhāra and Piṇḍāraka, within the Dvārakā sacred landscape, along with the Lord’s presence with Rukmiṇī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana-oriented pilgrimage: visiting these named tīrthas and beholding the Lord’s forms there.