Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 14

Devanagari script

कृष्णं विष्णुं हरिं देवं विश्रांतं च कलौ स्मृतम् । द्वादश्यां जागरे रात्रावश्वमेधायुतं फलम्

Transliteration

kṛṣṇaṃ viṣṇuṃ hariṃ devaṃ viśrāṃtaṃ ca kalau smṛtam | dvādaśyāṃ jāgare rātrāvaśvamedhāyutaṃ phalam

Translation

کلی یُگ میں، یہاں ‘آرام پذیر’ کہے گئے کرشن—وشنو، ہری، دیو—کا سمرن کرنا اور دوادشی کی رات جاگ کر ورت رکھنا، دس ہزار اشومیدھ یگیہ کے پھل کے برابر ہے۔

Word by Word

• कृष्णम्: Kṛṣṇa
• कृष्णम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• विष्णुम्: Viṣṇu
• विष्णुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• हरिम्: Hari
• हरिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• विश्रान्तम्: rested/at repose
• विश्रान्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-श्रम् (धातु) → विश्रान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• च: and
• च: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक

• कलौ: in the Kali age
• कलौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• स्मृतम्: is remembered/said
• स्मृतम्: Kriya (Predicative/भाव)
• Type: Adjective
• Root: स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; (इह ‘स्मृतम्’ = ‘is remembered/said’—भावे प्रयोगः)

• द्वादश्याम्: on the twelfth lunar day
• द्वादश्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वादशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• जागरे: in the vigil (keeping awake)
• जागरे: Adhikarana (Occasion/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• अश्वमेध-अयुतम्: equal to ten thousand Aśvamedha sacrifices
• अश्वमेध-अयुतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अश्वमेध (प्रातिपदिक) + अयुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अश्वमेधानाम् अयुतम् = ten-thousand Aśvamedhas’ worth)

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Unknown (within Dvārakā Māhātmya narration; likely a Purāṇic narrator addressing a listener)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (Dvādaśī-jāgara in Hari-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Night vigil on Dvādaśī: lamps in rows, devotees singing before Kṛṣṇa; a moonlit sea-breeze; the Lord depicted serene, ‘resting’ in a sanctum while kīrtana continues till dawn.

Characters & Entities

• Kṛṣṇa
• Viṣṇu
• Hari
• Kali-yuga
• Dvādaśī
• Aśvamedha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In Kali-yuga, accessible devotional disciplines like remembrance and vigil are exalted as equal to vast Vedic sacrifices.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The context is Dvārakā Māhātmya; the verse centers on Kṛṣṇa’s abiding presence associated with the sacred locale.

What ritualistic prescription is mentioned?

Keeping night vigil (jāgara) on Dvādaśī while remembering Kṛṣṇa/Viṣṇu/Hari.