Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 56

Devanagari script

ब्रह्माग्निवायुसूर्याश्च वासवाद्या दिवौकसः । मर्त्त्या विप्राश्च राजानः पातालात्पन्नगेश्वराः

Transliteration

brahmāgnivāyusūryāśca vāsavādyā divaukasaḥ | marttyā viprāśca rājānaḥ pātālātpannageśvarāḥ

Translation

برہما، اگنی، وایو اور سورَیہ؛ اندَر اور دیگر دیو لوک کے باشندے؛ مرتیہ کے برہمن اور راجے؛ اور پاتال سے ناگوں کے ادھیشور—سب وہاں جمع ہوتے ہیں۔

Word by Word

• ब्रह्म: Brahmā / the creator (here as a name)
• ब्रह्म: Karta (कर्ता) — समुच्चित-कर्तृसमूहः
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (समाहार-निर्देशः)

• अग्नि: Agni (fire-god)
• अग्नि: Karta (कर्ता) — समुच्चित-कर्तृसमूहः
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (समाहार-निर्देशः)

• वायु: Vāyu (wind-god)
• वायु: Karta (कर्ता) — समुच्चित-कर्तृसमूहः
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (समाहार-निर्देशः)

• सूर्याः: the Suns / Sūrya (as a class/name)
• सूर्याः: Karta (कर्ता) — समुच्चित-कर्तृसमूहः
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध) — समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• वासव-आद्याः: those beginning with Indra
• वासव-आद्याः: Karta (कर्ता) — समुच्चित-कर्तृसमूहः
• Type: Noun
• Root: वासव (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वासवः आदिः येषाम्); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• दिवौकसः: the dwellers of heaven (gods)
• दिवौकसः: Karta (कर्ता) — समुच्चित-कर्तृसमूहः
• Type: Noun
• Root: दिव् (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (दिवि ओकः येषाम्); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• मर्त्याः: mortals
• मर्त्याः: Karta (कर्ता) — समुच्चित-कर्तृसमूहः
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• विप्राः: brahmins
• विप्राः: Karta (कर्ता) — समुच्चित-कर्तृसमूहः
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध) — समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• राजानः: kings
• राजानः: Karta (कर्ता) — समुच्चित-कर्तृसमूहः
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• पातालात्: from Pātāla (netherworld)
• पातालात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: पाताल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; अपादान (ablative)

• पन्नग-ईश्वराः: lords of serpents (Nāga kings)
• पन्नग-ईश्वराः: Karta (कर्ता) — समुच्चित-कर्तृसमूहः
• Type: Noun
• Root: पन्नग (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पन्नगानाम् ईश्वराः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

Speaker

A narrator within Dvārakā Māhātmya (speaker not explicit in the excerpt)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A grand procession converges on Dvārakā: Brahmā and devas descending from the sky, brāhmaṇas and kings arriving by land, and nāga-lords rising from subterranean waters/caverns—three-tiered cosmological composition.

Characters & Entities

• Brahmā
• Agni
• Vāyu
• Sūrya
• Indra (Vāsava)
• Brāhmaṇas
• Kings
• Pātāla
• Serpent-lords (Nāgas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A supreme tīrtha draws all orders of beings; Dvārakā is portrayed as a meeting-point of the three worlds.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā (context of Dvārakā Māhātmya), presented as attracting devas, humans, and nāgas.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse lists the categories of beings connected to the site’s greatness.