Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 99

Devanagari script

मनसा कर्मणा वाचा नान्यं ध्याति सदाशिवात् । शैवाद्व्रताद्व्रतं नान्यत्करोति च नराधिप

Transliteration

manasā karmaṇā vācā nānyaṃ dhyāti sadāśivāt | śaivādvratādvrataṃ nānyatkaroti ca narādhipa

Translation

اے نرادھِپ، وہ دل، عمل اور زبان سے سداشیو کے سوا کسی کا دھیان نہ کرتا تھا؛ اور شَیو ورتوں کے علاوہ کوئی اور ورت اختیار نہ کرتا تھا۔

Word by Word

• मनसा: by mind
• मनसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करणवाचक

• कर्मणा: by action/deed
• कर्मणा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करणवाचक

• वाचा: by speech
• वाचा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करणवाचक

• न: not
• न: Nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• अन्यम्: another (one)
• अन्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मपद

• ध्याति: meditates on
• ध्याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ध्यै (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• सदाशिवात्: from/than Sadāśiva
• सदाशिवात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सदाशिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादानवाचक—“from/than Sadāśiva” (ablative of separation/comparison)

• शैवात्: from the Śaiva (vow)
• शैवात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Adjective
• Root: शैव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (व्रत-विशेषण), पञ्चमी (5th), एकवचन; “from the Śaiva (vow)”

• व्रतात्: from a vow
• व्रतात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन

• व्रतम्: a vow
• व्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मपद

• न: not
• न: Nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• अन्यत्: anything else
• अन्यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मपद

• करोति: does, performs
• करोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• नराधिप: O lord of men
• नराधिप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; नराणाम् अधिपः इति षष्ठी-तत्पुरुषः

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avantī (context)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājā (king; unspecified)

Visual Art Cues

Scene: Candraśarman in meditation before a Śiva-liṅga: mind fixed, lips softly reciting, hands engaged in offering water/bilva—showing mind-word-deed unity; austere yet luminous.

Characters & Entities

• Sadāśiva
• Śaiva-vrata
• Trikaraṇa (mind-speech-action)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Single-pointed devotion (ananya-bhakti) and disciplined vows are upheld as marks of spiritual steadiness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it characterizes the devotee whose story unfolds within Dvārakā Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śaiva-vrata (Śiva-centered vows/observances) and continual dhyāna of Sadāśiva.