Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 158

Devanagari script

इत्याह देवदेवेशः स्वयं सोमपतिः पुरा । विप्राणां श्रुतमस्माभिर्वदतां पुष्करे सताम्

Transliteration

ityāha devadeveśaḥ svayaṃ somapatiḥ purā | viprāṇāṃ śrutamasmābhirvadatāṃ puṣkare satām

Translation

یوں قدیم زمانے میں دیوتاؤں کے دیوتا، خود سوماپتی نے فرمایا۔ یہ بات ہم نے پشکر میں بولنے والے مقدس برہمنوں سے سنی ہے۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्तिसूचक-अव्यय (quotative particle)

• आह: said
• आह: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• देवदेवेशः: Lord of the gods
• देवदेवेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव-देव-ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां देवस्य ईशः / देवदेवानाम् ईशः)

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: स्वतन्त्रकर्तृवाचक-अव्यय

• सोमपतिः: Lord of Soma
• सोमपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सोम-पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सोमस्य पतिः)

• पुरा: formerly
• पुरा: Kālādhi karaṇa (Temporal adjunct/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• विप्राणाम्: of the Brahmins
• विप्राणाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन

• श्रुतम्: heard
• श्रुतम्: Kriyā (Predicative participle/क्रियाविशेष्य)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘अस्माभिः’ इत्यनेन सह कर्मणि-भावः

• अस्माभिः: by us
• अस्माभिः: Karaṇa (Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (Instrumental), बहुवचन

• वदताम्: of those speaking
• वदताम्: Sambandha (Genitive qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन; ‘सताम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• पुष्करे: at Pushkara
• पुष्करे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुष्कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन

• सताम्: of the good/virtuous (people)
• सताम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन; ‘वदताम्’ इत्यनेन विशेषितम्

Speaker

Narrator (likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Purāṇic reportage style), quoting Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Puṣkara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śrotṛ community (implied)

Visual Art Cues

Scene: A circle of venerable brāhmaṇas at Puṣkara recite tīrtha-kathā; the narrator recalls hearing Somapati’s ancient proclamation, linking Puṣkara’s lake and ghats to the authority of the message.

Characters & Entities

• Somapati
• Śiva
• Puṣkara
• vipra (brāhmaṇas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It emphasizes authoritative transmission: tīrtha-glories are preserved through saintly speakers and sacred assemblies.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Puṣkara is mentioned as the place where this teaching was heard, within the broader praise of Dvārakā.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed; it establishes the provenance of the teaching through a sacred discourse at Puṣkara.