Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 101

Devanagari script

यत्रयत्र शिवक्षेत्रं यत्र तीर्थं तु शांकरम् । तत्र गच्छति राजेन्द्र वैष्णवं नैव गच्छति

Transliteration

yatrayatra śivakṣetraṃ yatra tīrthaṃ tu śāṃkaram | tatra gacchati rājendra vaiṣṇavaṃ naiva gacchati

Translation

اے راجندر! جہاں جہاں شیو کا مقدس کھیتر ہو، جہاں شَنکر کا تیرتھ ہو، وہیں وہ جاتا ہے؛ ویشنو کے تیرتھوں کی طرف وہ ہرگز نہیں جاتا۔

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: Desha-sambandha (Relative locative/यत्र)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक सम्बन्धबोधक (relative adverb: where)

• यत्र: wherever
• यत्र: Desha-sambandha (Relative locative/यत्र)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्ति-प्रयोग (repetition for emphasis: wherever)

• शिवक्षेत्रम्: a Śiva holy-field
• शिवक्षेत्रम्: Karta (Subject of implied ‘is’/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; शिवस्य क्षेत्रम् इति षष्ठी-तत्पुरुषः

• यत्र: where
• यत्र: Desha-sambandha (Relative locative/यत्र)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (where)

• तीर्थम्: a pilgrimage place
• तीर्थम्: Karta (Subject of implied ‘is’/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तु: indeed, and
• तु: Sambandha (Discourse particle/तु)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/विरोधसूचक (emphatic/contrast particle)

• शांकरम्: Śaiva, belonging to Śaṅkara
• शांकरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शांकर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तीर्थम् इत्यस्य विशेषणम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (there)

• गच्छति: goes
• गच्छति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; कर्मधारयः—“राज्ञां इन्द्रः”

• वैष्णवम्: a Vaiṣṇava (place/rite)
• वैष्णवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैष्णव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; (तीर्थ/क्षेत्र) इति शेषे कर्मपद

• न: not
• न: Nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• एव: indeed, at all
• एव: Avadharana (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis: just/indeed)

• गच्छति: goes
• गच्छति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

Speaker

Narrator within Dvārakā Māhātmya (contextual purāṇic narrator addressing a king)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śiva-kṣetra / Śaṅkara-tīrtha (generic category)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (rājendra)

Visual Art Cues

Scene: A resolute pilgrim points toward Śiva-kṣetras on a symbolic map while turning away from Vaiṣṇava shrines; the king listens as the narrator describes his travel choices.

Characters & Entities

• Śiva
• Śaṅkara
• Vaiṣṇava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It emphasizes unwavering devotion expressed through pilgrimage: the devotee prioritizes Śiva-kṣetras and Śaṅkara-tīrthas as the highest sacred destinations.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse broadly glorifies Śiva-kṣetras and Śaṅkara-tīrthas; within this chapter’s flow, it supports the wider Prabhāsa–Dvārakā sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed; the implied practice is tīrtha-yātrā (pilgrimage) to Śiva-associated holy places.