Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 43

Devanagari script

उह्यमाने रथे तस्मिन्रुक्मिणी तृषिताऽभवत् । उवाच कृष्णं वैदर्भी श्रमव्याकुललोचना

Transliteration

uhyamāne rathe tasminrukmiṇī tṛṣitā'bhavat | uvāca kṛṣṇaṃ vaidarbhī śramavyākulalocanā

Translation

جب وہ رتھ کھینچا جا رہا تھا تو رکمنی پیاسی ہو گئی؛ تھکن سے بے قرار آنکھوں والی ویدربھ کی شہزادی نے کرشن سے کہا۔

Word by Word

• उह्यमाने: while being carried
• उह्यमाने: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: वह् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि लट्-सम्बद्धः शतृ-प्रत्ययान्तः (वर्तमानकर्मणि कृदन्त/Present passive participle), सप्तमी एकवचन, नपुंसकलिङ्ग (locative singular neuter)

• रथे: in the chariot
• रथे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• तस्मिन्: in that (chariot)
• तस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• रुक्मिणी: Rukmiṇī
• रुक्मिणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुक्मिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• तृषिता: thirsty
• तृषिता: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमाना)
• Type: Adjective
• Root: तृष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• कृष्णम्: to Kṛṣṇa
• कृष्णम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• वैदर्भी: the princess of Vidarbha
• वैदर्भी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वैदर्भी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• श्रमव्याकुललोचना: whose eyes were distressed by fatigue
• श्रमव्याकुललोचना: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रम (प्रातिपदिक) + व्याकुल (प्रातिपदिक) + लोचना (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (श्रम-व्याकुल-लोचना = श्रमेण व्याकुलाः लोचनानि यस्याः), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Prahlāda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Rukmiṇī, weary and thirsty on the moving chariot, turns to Kṛṣṇa; her eyes show strain, while Kṛṣṇa remains attentive and calm.

Characters & Entities

• Rukmiṇī
• Kṛṣṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even in sacred journeys, compassion and attentive care are integral to dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, as the destination framing the sacred travel narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse introduces a situation that leads to a dhārmic response (providing water).