Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 19

Devanagari script

दक्षिणद्वाररक्षार्थं दुन्दुभिश्च विनायकः । महिषार्कश्च वै सूर्यो भूषणश्च तथेश्वरः

Transliteration

dakṣiṇadvārarakṣārthaṃ dundubhiśca vināyakaḥ | mahiṣārkaśca vai sūryo bhūṣaṇaśca tatheśvaraḥ

Translation

جنوبی دروازے کی حفاظت کے لیے دُندُبھِی اور وِنایک ہیں؛ نیز مہِش آرک، سُوریہ، بھوشن اور ایشور بھی محافظ مقرر کیے گئے ہیں۔

Word by Word

• दक्षिणद्वाररक्षार्थम्: for protecting the southern gate
• दक्षिणद्वाररक्षार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक) + रक्षा (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः (तत्पुरुष-परम्परा): दक्षिणस्य द्वारस्य रक्षायाः अर्थम् = for the protection of the southern gate

• दुन्दुभिः: Dundubhi (name)
• दुन्दुभिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुन्दुभि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• विनायकः: Vināyaka (name)
• विनायकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विनायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• महिषार्कः: Mahiṣārka (name)
• महिषार्कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक) + अर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महिषसदृशः अर्कः/महिष-नामकः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चय/अवधारणार्थक-निपात (indeed)

• सूर्यः: Sūrya (name)
• सूर्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• भूषणः: Bhūṣaṇa (name)
• भूषणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकारार्थक (also/thus)

• ईश्वरः: Īśvara (name)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

Speaker

Skanda (deduced from Dvārakā Māhātmya narrative style within Skanda Purāṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (Dakṣiṇa-dvāra)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: The southern gate: Dundubhi with a great drum emblem; Vināyaka with elephant head and modaka; alongside radiant Sūrya and other guardians (Mahiṣārka, Bhūṣaṇa, Īśvara) standing on a fortified threshold with banners.

Characters & Entities

• Dundubhi
• Vināyaka
• Mahiṣārka
• Sūrya
• Bhūṣaṇa
• Īśvara
• Dakṣiṇadvāra (southern gate)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine order assigns guardianship to uphold sanctity—pilgrimage is entering a protected, consecrated realm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, especially its southern gate and its protective retinue.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct instruction; the verse functions as a sacred catalog of protectors for devotional remembrance.