Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 18

Devanagari script

खरस्वनो घर्घरवाक्तथा मौनप्रियः सदा । मल्लिकाक्षश्च एतेषां प्रणतो द्वारपालकः

Transliteration

kharasvano ghargharavāktathā maunapriyaḥ sadā | mallikākṣaśca eteṣāṃ praṇato dvārapālakaḥ

Translation

خرسوان، گھرگھرواک، اور ہمیشہ خاموشی کو پسند کرنے والا مَون پریہ؛ نیز مَلّکاکش—عاجزی سے سجدہ ریز ہو کر—ان سب پر دربان کی خدمت انجام دیتا ہے۔

Word by Word

• खरस्वनः: Harsh-sounding
• खरस्वनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: खर (प्रातिपदिक) + स्वन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (खरः स्वनः यस्य/खरस्वनः)

• घर्घरवाक्: One with a gurgling/rumbling voice
• घर्घरवाक्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: घर्घर (अनुकरण-प्रातिपदिक) + वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (घर्घर-शब्दयुक्ता वाक् यस्य)

• तथा: and also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकारार्थक

• मौनप्रियः: Fond of silence
• मौनप्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मौन (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मौनस्य प्रियः)

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (always)

• मल्लिकाक्षः: Jasmine-eyed (name)
• मल्लिकाक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मल्लिका (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (मल्लिकासदृशम् अक्षि यस्य)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• एतेषाम्: of these
• एतेषाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (सामान्य), षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; सर्वनाम (of these)

• प्रणतः: bowed, saluting
• प्रणतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र + नम् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रणतः = bowed/saluting

• द्वारपालकः: door-guardian
• द्वारपालकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वार (प्रातिपदिक) + पालक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्वारस्य पालकः)

Speaker

Skanda (deduced from Dvārakā Māhātmya narrative style within Skanda Purāṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: At the gate, three guardians associated with harsh/rumbling sounds stand vigilant, while Maunapriya embodies serene silence; Mallikākṣa, hands folded, stands as chief doorkeeper in reverent posture.

Characters & Entities

• Kharasvana
• Ghargharavāk
• Maunapriya
• Mallikākṣa
• Dvārpālaka (doorkeeper)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Service and humility (praṇati) are upheld even among powerful guardians, modeling dharma through reverent duty.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, whose gates are described as protected by appointed dvārapālas.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse highlights the presence and posture (praṇata) of the gatekeeper.