Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 18

Devanagari script

ततो गच्छेत विप्रेन्द्राः कालिन्दीसर उत्तमम् । कालिन्दी सूर्यतनया सरश्चक्रे त्वनुत्तमम्

Transliteration

tato gaccheta viprendrāḥ kālindīsara uttamam | kālindī sūryatanayā saraścakre tvanuttamam

Translation

پھر، اے برہمنوں کے سردارو، کالِندی کے بہترین سرور کی طرف جاؤ۔ سورج کی دختر کالِندی نے ہی وہ بے مثال جھیل بنائی۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनन्तरम् (thereafter)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; विध्यर्थः (should go)

• विप्रेन्द्राः: O best of brāhmaṇas
• विप्रेन्द्राः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (विप्राणाम् इन्द्राः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रयोगः (addressing)

• कालिन्दीसरः: the lake of Kāлиндī
• कालिन्दीसरः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कालिन्दी (प्रातिपदिक) + सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (कालिन्द्याः सरः), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (सरः/सरसम् अर्थे); गन्तव्य-कर्म

• उत्तमम्: excellent, best
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘कालिन्दीसरः’ इत्यस्य विशेषणम्

• कालिन्दी: Kālindī (Yamunā)
• कालिन्दी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कालिन्दी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सूर्यतनया: daughter of the Sun
• सूर्यतनया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक) + तनया (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (सूर्यस्य तनया), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘कालिन्दी’ इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन

• सरः: a lake
• सरः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘चक्रे’ इत्यस्य कर्म

• चक्रे: made, created
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/पर्फेक्ट), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तु: indeed, but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)

• अनुत्तमम्: unsurpassed
• अनुत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘सरः’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced from Dvārakā Māhātmya narrative style within Skanda Purāṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kālindī-saras

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Viprendra-s (leading brāhmaṇas/pilgrims)

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims arrive at a serene lake identified with Kālindī; the water glows as if sun-born, with lotuses and a gentle shoreline shrine-marker; a narrator addresses ‘viprendra’ pilgrims.

Characters & Entities

• Kālindī
• Sūrya
• Kālindī-saras (lake)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa presents a guided pilgrimage where each sacred water-body is revered as divinely originated and spiritually potent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kālindī-saras—an excellent sacred lake associated with Kālindī (Yamunā).

What ritualistic prescription is mentioned?

Pilgrimage instruction: ‘one should go’ (gacchet) to the lake; bathing is implied by the broader tīrtha context though not stated in this verse.