Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 28

Devanagari script

शिवरात्र्यां विशेषेण सिद्धेशः संप्रपूजितः । यंयं कामयते कामं तं ददाति न संशयः । चिन्तामणिसमः स्वामी ह्यथवा चाक्षयो निधिः

Transliteration

śivarātryāṃ viśeṣeṇa siddheśaḥ saṃprapūjitaḥ | yaṃyaṃ kāmayate kāmaṃ taṃ dadāti na saṃśayaḥ | cintāmaṇisamaḥ svāmī hyathavā cākṣayo nidhiḥ

Translation

خصوصاً شِو راتری کے دن جب سدھیش کی ودھی کے ساتھ پوجا کی جائے تو بھکت جو جو مراد چاہے وہی وہ بے شک عطا کرتا ہے۔ وہ سوامی چنتامنی کے مانند، بلکہ ایک نہ ختم ہونے والا خزانہ ہے۔

Word by Word

• शिवरात्र्याम्: on the night of Śiva (Śivarātri)
• शिवरात्र्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिव-रात्रि (प्रातिपदिक; components: शिव + रात्रि)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (शिवस्य रात्रिः)

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (adverbial instrumental: especially)

• सिद्धेशः: Siddheśa (Siddheśvara)
• सिद्धेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिद्ध-ईश (प्रातिपदिक; components: सिद्ध + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय (सिद्धः ईशः)

• संप्रपूजितः: well worshipped
• संप्रपूजितः: Karta (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: सम्-प्र-पूज् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) passive participle; उपसर्ग: सम्-प्र-

• यम्: whichever
• यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; यं-यम् (यद् पुनरुक्तिः = whichever)

• यम्: whichever
• यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; पुनरुक्ति

• कामयते: desires
• कामयते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कम् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद (desiderative sense: desires)

• कामम्: a desire, wish
• कामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• तम्: that
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• ददाति: gives
• ददाति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• न: no / not
• न: Sambandha (Negator)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-निपात (negation)

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• चिन्तामणिसमः: equal to the wish-fulfilling gem
• चिन्तामणिसमः: Karta (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: चिन्तामणि-सम (प्रातिपदिक; components: चिन्तामणि + सम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपमान-तत्पुरुष (चिन्तामणिना समः)

• स्वामी: the Lord, master
• स्वामी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्वामिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-निपात (particle: indeed)

• अथवा: or else
• अथवा: Sambandha (Alternative)
• Type: Indeclinable
• Root: अथवा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपात (disjunctive: or)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• अक्षयः: imperishable
• अक्षयः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अ-क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नञ्-प्रत्ययान्त (imperishable)

• निधिः: treasure
• निधिः: Karta (Predicate nominal)
• Type: Noun
• Root: निधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Narrative voice (contextual Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in this verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Siddheśa/Siddheśvara (Śivarātri worship)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Night of Śivarātri: devotees circle a liṅga with lamps; continuous abhiṣeka streams; the deity’s aura depicted as jewel-like radiance, symbolizing cintāmaṇi and akṣaya treasure.

Characters & Entities

• Śivarātri
• Siddheśa
• Śiva
• Cintāmaṇi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Wholehearted worship of Śiva on Śivarātri is portrayed as supremely efficacious, yielding desired boons through the Lord’s grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse praises Siddheśa in the Dvārakā Māhātmya setting (Dvārakā sacred landscape within Prabhāsa Khaṇḍa).

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform special Śivarātri worship (pūjā) of Siddheśa with due reverence.