Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 15

Devanagari script

कौतुकं हृदि मे जातं वर्त्तते मुनिपुंगव । प्रसादः क्रियतां मह्यं कथयस्व प्रसादतः

Transliteration

kautukaṃ hṛdi me jātaṃ varttate munipuṃgava | prasādaḥ kriyatāṃ mahyaṃ kathayasva prasādataḥ

Translation

اے مُنیوں کے سردار، میرے دل میں ایک گہرا اشتیاق پیدا ہوا ہے اور ٹھہرا ہوا ہے۔ مجھ پر کرم فرمائیے؛ اپنی عنایت سے مجھے بیان کیجیے۔

Word by Word

• कौतुकम्: curiosity/wonder
• कौतुकम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कौतुक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• हृदि: in (my) heart
• हृदि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• मे: of me / my
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• जातम्: arisen
• जातम्: Karta (Subject complement/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जात (कृदन्त/प्रातिपदिक; √जन् + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (कौतुकस्य)

• वर्त्तते: exists/continues
• वर्त्तते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृत्/वर्त् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• मुनिपुंगव: O best of sages
• मुनिपुंगव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि + पुंगव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (8th/Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (munīnām puṅgavaḥ)

• प्रसादः: favor/grace
• प्रसादः: Karma (Object intended/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• क्रियताम्: let (it) be done / be granted
• क्रियताम्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• मह्यम्: to me
• मह्यम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; सर्वनाम

• कथयस्व: tell (me)
• कथयस्व: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कथय् (धातु; नामधातु from कथा)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन; आत्मनेपद

• प्रसादतः: out of grace / by favor
• प्रसादतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे

Speaker

Ajapāla

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda kshetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Frame-audience (a king)

Visual Art Cues

Scene: Ajapāla, visibly earnest, requests the sage’s favor to satisfy his inner curiosity; Vasiṣṭha appears compassionate, poised to answer.

Characters & Entities

• Ajapāla
• Vasiṣṭha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Knowledge is sought best with humility, and true instruction is received as prasāda (grace).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None specified; the verse is a request within the dialogue framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a devotional request for teaching.