Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

Devanagari script

गंगयाराधितो देव एवमेव वरं ददौ । तस्माल्लिंगद्वयं तच्च द्रष्टव्यं मनुजाधिप

Transliteration

gaṃgayārādhito deva evameva varaṃ dadau | tasmālliṃgadvayaṃ tacca draṣṭavyaṃ manujādhipa

Translation

یوں گنگا کی عبادت سے راضی ہو کر دیوتا نے یہی ور عطا فرمایا۔ لہٰذا اے انسانوں کے حاکم! اس لِنگ کے اس جوڑے کا دیدار کرنا یقیناً واجبِ زیارت ہے۔

Word by Word

• गङ्गया: by/with Gaṅgā
• गङ्गया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• आराधितः: worshipped
• आराधितः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ + राध् (धातु)
• Form: क्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (देवः)

• देवः: the god (Śiva)
• देवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एवम्: thus
• एवम्: Adverb (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (thus/in this manner)

• एव: indeed
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (emphasis)

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, द्वितीया, एकवचन

• ददौ: gave
• ददौ: Kriya (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मात् (अव्यय/तद्-प्रयोग)
• Form: हेतुवाचक अव्यय (therefore)

• लिङ्गद्वयम्: the two liṅgas
• लिङ्गद्वयम्: Karma/Subject-complement (प्रकरणानुसार)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास: द्वे लिङ्गे (a pair of liṅgas)

• तत्: that
• तत्: Anaphoric (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; लिङ्गद्वयम् इत्यस्य अन्वय

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• द्रष्टव्यम्: should be seen/visited
• द्रष्टव्यम्: Vidhi (विधेय/आज्ञार्थ)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligatory), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अर्थ: ‘द्रष्टुं योग्यं/द्रष्टव्यम्’

• मनुजाधिप: O lord of men (king)
• मनुजाधिप: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मनुज + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष: मनुजानाम् अधिपः

Speaker

Pulastya (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kaṭeśvara–Gaṅgeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Manuṣyādhipa (a king/leader figure)

Visual Art Cues

Scene: Gaṅgā, personified as a radiant goddess, worships Śiva; Śiva grants a boon; the narrative then points the pilgrim-king to behold the twin liṅgas—Kaṭeśvara and Gaṅgeśvara—standing as paired sanctities.

Characters & Entities

• Gaṅgā
• Śiva
• Liṅga
• Kaṭeśvara
• Gaṅgeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace follows sincere worship, and pilgrimage-darśana is upheld as a dharmic means to receive that grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kaṭeśvara–Gaṅgeśvara liṅgas (a pair of revered Śaiva shrines) in the Arbuda Khaṇḍa setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana/visitation of the liṅga-dvaya (the two liṅgas) is prescribed.