Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16

Devanagari script

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पदं पूज्यं नरोत्तम । पितामहपदं सम्यक्छ्रद्धया स्वर्गदायकम्

Transliteration

tasmātsarvaprayatnena padaṃ pūjyaṃ narottama | pitāmahapadaṃ samyakchraddhayā svargadāyakam

Translation

پس اے بہترین انسان! ہر طرح کی کوشش سے اس نقشِ قدم کی پوجا کرنی چاہیے—یہ خود پِتامہہ برہما کا قدم ہے—درست شردھا کے ساتھ، کیونکہ یہ سُورگ عطا کرتا ہے۔

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (तस्मात्-प्रयोगः) = ‘therefore/from that’; सर्वनाम-प्रातिपदिक ‘तद्’ इत्यस्य पञ्चमी-एकवचनरूपं, अव्ययीभावेन कारणार्थे

• सर्व-प्रयत्नेन: with all effort
• सर्व-प्रयत्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (विशेषणपूर्वपद) ‘सर्वः प्रयत्नः’ → ‘सर्वप्रयत्न’; तृतीया-एकवचन ‘-ेन’

• पदं: the sacred place/footprint (pada)
• पदं: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• पूज्यं: worthy to be worshipped
• पूज्यं: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) → पूज्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (तव्यत्/यत्-प्रत्ययार्थकः ‘to be worshipped’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पदं’ इति विशेषणम्

• नर-उत्तम: O best of men
• नर-उत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (षष्ठी/कर्मधारय-सन्निकर्षे) ‘नराणाम् उत्तमः’

• पितामह-पदं: the footprint/place of the Grandfather (Brahmā)
• पितामह-पदं: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (षष्ठी) ‘पितामहस्य पदम्’

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• श्रद्धया: with faith
• श्रद्धया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: श्रद्धा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• स्वर्ग-दायकम्: bestowing heaven
• स्वर्ग-दायकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक) + दायक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (चतुर्थी/उपपद) ‘स्वर्गं ददाति’ → ‘स्वर्गदायक’; ‘पितामहपदं/पदं’ इति विशेषणम्

Speaker

Pulastya (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pitāmaha-pada (Brahmā’s Footprint)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: narottama (addressed devotee)

Visual Art Cues

Scene: A teacher-ṛṣi addresses a noble listener ('narottama'), pointing toward the footprint shrine; the footprint glows subtly, suggesting its svarga-granting potency.

Characters & Entities

• Brahmā (Pitāmaha)
• Brahmapada

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Persistent, faithful worship at a revered tirtha is upheld as a direct means to heavenly merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pitāmaha-pada (Brahmapada), the sacred footprint of Brahmā in the Arbuda sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform pūjā to Brahmapada with full effort and śraddhā.