Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

Devanagari script

विना स्नानेन दानेन व्रतहोमजपादिभिः । हितार्थं सर्वलोकानां मया न्यस्तं पदं शुभम्

Transliteration

vinā snānena dānena vratahomajapādibhiḥ | hitārthaṃ sarvalokānāṃ mayā nyastaṃ padaṃ śubham

Translation

“غسل، دان، ورت، ہوم، جپ وغیرہ کے بغیر بھی، سب جہانوں کی بھلائی کے لیے میں نے یہ مبارک نقشِ قدم قائم کیا ہے۔”

Word by Word

• विना: without
• विना: Sambandha (Exclusion/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: निषेध/वियोगार्थक-अव्यय (without)

• स्नानेन: by bathing
• स्नानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• दानेन: by giving/charity
• दानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• व्रतहोमजपादिभिः: by vows, offerings, recitations, etc.
• व्रतहोमजपादिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक) + होम (प्रातिपदिक) + जप (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; समासः—समाहार/इतरेतर-द्वन्द्वः (व्रत-होम-जप-आदयः)

• हितार्थम्: for the welfare (purpose)
• हितार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; प्रयोजनार्थे (accusative of purpose); समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (हितस्य अर्थः)

• सर्वलोकानाम्: of all worlds/people
• सर्वलोकानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुषप्रायः (सर्वे लोकाः)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (कर्ता/करण/3rd), एकवचन; सर्वनाम

• न्यस्तम्: placed/established
• न्यस्तम्: Kriya (Result state/क्रिया-फल)
• Type: Verb
• Root: √न्यस् (धातु; नि+√अस्/न्यस्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (पदम् इत्यस्य विशेषणम्)

• पदम्: the place/footprint
• पदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/1st), एकवचन

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (पदम्)

Speaker

Brahmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahāpada

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Sages

Visual Art Cues

Scene: Brahmā indicates the sacred mark as a gift to all worlds; symbolic elements of ritual (water pot, ladle, rosary, alms) appear set aside, emphasizing ‘no prerequisites’.

Characters & Entities

• Brahmā
• Mahāpada (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine compassion provides accessible means: sacred places can grant spiritual benefit beyond one’s ritual capacity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The auspicious ‘pada/mahāpada’ established by Brahmā in the Arbuda setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

It explicitly relativizes major rites (snāna, dāna, vrata, homa, japa), emphasizing the special efficacy of the established sacred mark.